Đằng sau sự hào phóng của Sabeco trong việc chi trả cổ tức tiền mặt suốt 8 năm qua không chỉ là hiệu quả kinh doanh, mà còn là áp lực tài chính khổng lồ từ công ty mẹ ThaiBev. Để "nuôi" khoản nợ vay 5 tỷ USD thâu tóm doanh nghiệp này, dòng tiền từ Sabeco buộc phải chảy ngược về túi tỷ phú Thái Lan đều đặn như một nghĩa vụ bắt buộc.

Lịch sử chia tiền "đều như vắt chanh": ThaiBev và SCIC cùng hưởng lợi lớn

Kể từ khi chính thức về tay người Thái vào cuối năm 2017, Tổng công ty Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco - SAB) đã duy trì một "truyền thống" tài chính đặc biệt: dốc hầu bao trả cổ tức tiền mặt với tỷ lệ rất cao, bất chấp biến động thị trường.

Ngay năm đầu tiên sau thương vụ M&A (năm 2018), Sabeco đã gây ấn tượng khi chi trả cổ tức tiền mặt lên tới 50%. Trong giai đoạn từ 2019 đến 2021, dù chịu ảnh hưởng của Nghị định 100 và đại dịch COVID-19, doanh nghiệp này vẫn duy trì mức chia đều đặn 35% mỗi năm. Đến năm 2022, khi thị trường phục hồi, tỷ lệ này lại được đẩy vọt lên mức 50%.

Đáng chú ý nhất là năm 2023, dù Sabeco đã phát hành cổ phiếu thưởng tỷ lệ 1:1 để tăng gấp đôi vốn điều lệ, họ vẫn giữ nguyên tỷ lệ cổ tức tiền mặt là 35%. Điều này đồng nghĩa với việc số tiền thực chi cao gấp đôi so với các năm trước đó. Bước sang năm 2024, tỷ lệ này tiếp tục được duy trì ở mức cao 50%.

Với việc nắm giữ 53,59% vốn, tính từ năm 2018 đến hết năm 2025, ước tính tổng số tiền cổ tức mà ThaiBev "bỏ túi" đạt khoảng 14.090 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh Vốn Nhà nước (SCIC) - cổ đông lớn thứ hai nắm giữ 36% vốn - cũng hưởng lợi cực lớn từ chính sách này. Dựa trên tỷ lệ sở hữu, ước tính SCIC đã thu về ngân sách nhà nước khoảng 9.465 tỷ đồng tiền mặt trong cùng giai đoạn (chưa bao gồm các loại thuế phí). Như vậy, chỉ riêng hai cổ đông lớn này đã rút ra khỏi Sabeco hơn 23.500 tỷ đồng lợi nhuận trong 8 năm qua.

Áp lực từ khoản vay 5 tỷ USD: Liên minh ngân hàng Thái Lan và Singapore

Câu hỏi đặt ra là tại sao Sabeco lại ưu tiên trả tiền mặt nhiều đến vậy thay vì giữ lại tái đầu tư mở rộng? Câu trả lời nằm ở "bài toán nợ vay" của tỷ phú Charoen Sirivadhanabhakdi.

Để hoàn tất việc chuyển đủ 110.000 tỷ đồng (tương đương 4,8 tỷ USD) mua 53,6% cổ phần Sabeco vào cuối năm 2017, ThaiBev không dùng vốn tự có hoàn toàn mà huy động vốn vay khổng lồ từ một liên minh ngân hàng đa quốc gia.

Cụ thể, ThaiBev đã vay nóng từ 5 ngân hàng nội địa Thái Lan bao gồm: Bangkok Bank, Kasikornbank, Krung Thai Bank... Mỗi ngân hàng cung cấp khoản vay trị giá 20 tỷ Baht (tương đương khoảng 610 triệu USD) với kỳ hạn thanh toán trong vòng 24 tháng. Tổng giá trị khoản vay từ khối ngân hàng Thái Lan lên tới hơn 3 tỷ USD.

Chưa dừng lại ở đó, để gom đủ số tiền, công ty con do ThaiBev sở hữu 100% vốn là BeerCo đã đứng ra vay thêm 1,95 tỷ USD thông qua các ngân hàng quốc tế là Mizuho Bank và Standard Chartered (chi nhánh Singapore). Sau đó, BeerCo cho pháp nhân Vietnam Beverage vay lại số tiền này để thanh toán tiền mua cổ phần và các chi phí liên quan.

Dù sau đó ThaiBev đã tái cấu trúc các khoản nợ này vào năm 2018 bằng cách phát hành trái phiếu kỳ hạn dài (2-10 năm) để giảm lãi suất (bình quân 1,76% - 3,6%/năm), nhưng áp lực trả lãi cho khối lượng nợ 5 tỷ USD vẫn là gánh nặng tài chính cực lớn.

Cổ tức cao vẫn chưa đủ bù lãi vay

Báo cáo mới nhất của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) đã chỉ ra một thực tế tài chính khá căng thẳng. Dù nhận về hơn 14.000 tỷ đồng cổ tức, số tiền này vẫn chưa đủ để ThaiBev trả lãi ngân hàng. Ước tính tổng chi phí lãi vay cho khoản nợ 5 tỷ USD kia tính đến năm 2025 lên tới 17.881 tỷ đồng.

• Năm 2018: ThaiBev nhận 2.405 tỷ đồng cổ tức, nhưng phải trả 3.299 tỷ đồng lãi vay. (Thâm hụt: 893 tỷ đồng).
• Năm 2019: Đây là năm "nặng gánh" nhất. Cổ tức chỉ vỏn vẹn 515 tỷ đồng, trong khi lãi vay lên tới hơn 4.200 tỷ đồng (bao gồm lãi vay ngân hàng và lãi trái phiếu). (Thâm hụt kỷ lục: 3.692 tỷ đồng).
• Năm 2020: Cổ tức tăng lên 1.890 tỷ đồng, nhưng lãi vay trái phiếu vẫn ở mức cao 2.535 tỷ đồng. (Thâm hụt: 645 tỷ đồng).
• Năm 2021: Tiếp tục thâm hụt lớn khi chi phí lãi vay (2.359 tỷ) gấp hơn 4 lần số tiền cổ tức nhận được (515 tỷ). (Thâm hụt: 1.843 tỷ đồng).
• Năm 2022: Dù cổ tức phục hồi về mức 1.202 tỷ đồng, con số này vẫn chưa đủ để bù đắp khoản lãi vay 1.426 tỷ đồng. (Thâm hụt: 223 tỷ đồng).
• Năm 2023: Điểm đảo chiều xuất hiện khi dòng tiền cổ tức đạt 1.718 tỷ đồng, lần đầu tiên chính thức vượt qua gánh nặng lãi vay là 1.461 tỷ đồng. (Thặng dư: 256 tỷ đồng).
• Năm 2024: Năm "bội thu" nhất khi cổ tức đạt đỉnh 3.780 tỷ đồng, bỏ xa chi phí lãi vay đã giảm xuống còn 1.234 tỷ đồng. (Thặng dư lớn: 2.546 tỷ đồng).
• Năm 2025: Cổ tức ước đạt 2.062 tỷ đồng, tiếp tục duy trì đà dương so với nghĩa vụ lãi vay là 1.357 tỷ đồng. (Thặng dư: 704 tỷ đồng).

Như vậy, số tiền cổ tức ThaiBev nhận được vẫn thấp hơn chi phí lãi vay gần 3.800 tỷ đồng. Chính sự chênh lệch này là động lực buộc Sabeco phải duy trì chính sách cổ tức tiền mặt ở mức 35-50% trong các năm tới, thay vì đầu tư mới. Đối với ThaiBev, Sabeco hiện tại không chỉ là thị phần, mà là "bầu sữa" dòng tiền quan trọng để cân đối nghĩa vụ nợ với các ngân hàng tại Thái Lan và Singapore.