Câu nói kinh điển "Không có đồng minh vĩnh viễn hay kẻ thù mãi mãi" chính là sự phản chiếu chân thực nhất cho mối quan hệ đầy thăng trầm giữa Venezuela và Hoa Kỳ, khi một quốc gia từng đóng vai trò như "trạm xăng" thiết yếu cho Mỹ trong các cuộc đại chiến giờ đây lại trở thành đối thủ bên kia chiến tuyến.

Nguồn gốc của mối giao hảo này bắt đầu từ những năm 1920 khi các mỏ dầu khổng lồ được phát hiện tại lưu vực Maracaibo. Ban đầu, Royal Dutch Shell – liên doanh giữa Anh và Hà Lan – là đơn vị tiên phong khai thác, nhưng nhận thấy dầu mỏ là vật tư chiến lược mang lại quyền lực, Mỹ đã tìm cách can thiệp. Tận dụng việc Venezuela đang có tranh chấp lãnh thổ với Anh, Mỹ đã đứng ra hòa giải và đổi lại được chính quyền Venezuela hoan nghênh các công ty dầu khí Mỹ như Standard Oil và Gulf Corporation vào đầu tư, phá vỡ thế độc quyền của người Anh. Chưa đầy 20 năm sau, vào năm 1939, Venezuela đã vươn lên thành nhà sản xuất dầu lớn thứ 3 thế giới và là nước xuất khẩu dầu số 1 toàn cầu với sản lượng 563.000 thùng/ngày. Trong bối cảnh Thế chiến thứ 2 bùng nổ, Venezuela trở thành nguồn cung năng lượng chủ lực cho Mỹ, buộc Washington phải ưu đãi giảm 50% thuế nhập khẩu. Khi chính phủ Venezuela yêu cầu chia sẻ lợi nhuận cao hơn vì tiền bán dầu chủ yếu chảy vào túi nước ngoài, Mỹ đã chấp thuận chia 50% lợi nhuận và yêu cầu các công ty của mình xây dựng nhà máy lọc dầu ngay tại nước sở tại để đảm bảo nguồn cung bền vững.

Tuy nhiên, mối quan hệ đồng minh bắt đầu rạn nứt khi các công ty dầu khí phương Tây tìm cách ép giá dầu xuống thấp để giảm phần lợi nhuận phải chia sẻ cho các chính phủ như Venezuela hay Ả Rập Xê Út. Sự bất mãn này đã dẫn đến cái bắt tay lịch sử giữa hai quốc gia để thành lập Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) vào năm 1960 nhằm giành lại quyền định giá. Dưới thời Tổng thống Carlos Andrés Pérez, Venezuela đã quốc hữu hóa toàn bộ ngành công nghiệp này, thành lập tập đoàn dầu khí quốc gia PDVSA và bồi thường cho các công ty nước ngoài. Dù vậy, mối liên kết với Mỹ vẫn chưa đứt đoạn hoàn toàn do Venezuela sở hữu loại dầu thô siêu nặng (Extra-Heavy Crude Oil) đòi hỏi công nghệ khai thác và lọc hóa phức tạp mà chỉ các công ty Mỹ như ExxonMobil mới đáp ứng được.

Bước ngoặt dẫn đến sự đổ vỡ hoàn toàn xuất hiện khi Tổng thống Hugo Chávez lên nắm quyền với các chính sách dân túy mạnh mẽ. Ông đã sử dụng lợi nhuận của PDVSA để tài trợ cho hàng loạt chương trình phúc lợi xã hội như phát tiền, xây nhà, thực phẩm, y tế và giáo dục miễn phí thay vì tái đầu tư bảo trì máy móc hay phát triển công nghệ. Khi nguồn vốn cạn kiệt nhưng nhu cầu chi tiêu vẫn cao, Chávez đã ép các dự án khai thác dầu nặng của nước ngoài phải chuyển đổi thành mô hình liên doanh, trong đó PDVSA phải nắm giữ tối thiểu 60% cổ phần. Trong khi các tập đoàn như Total, Chevron và BP chấp nhận thỏa hiệp để ở lại, thì hai gã khổng lồ của Mỹ là ExxonMobil và ConocoPhillips đã kiên quyết từ chối, rút vốn và khởi kiện đòi bồi thường khổng lồ. Sự kiện này chính là điểm gãy đổ, chấm dứt kỷ nguyên đồng minh dầu mỏ giữa hai nước.

Sau khi cắt đứt với các công ty Mỹ, Venezuela đã chuyển hướng sang tìm kiếm sự hỗ trợ về công nghệ và thương mại từ các đối thủ địa chính trị của Washington là Nga, Trung Quốc và Iran. Đáp trả lại, Mỹ đã tung ra hàng loạt lệnh trừng phạt kinh tế, bao gồm cấm nhập khẩu dầu và cô lập PDVSA, khiến nền kinh tế Venezuela vốn đã suy yếu do quản lý kém càng trở nên kiệt quệ. Hệ quả đau lòng của cuộc đối đầu này là kể từ năm 2015, hơn 7 triệu người dân Venezuela đã phải rời bỏ đất nước để trốn chạy khủng hoảng, và trớ trêu thay, điểm đến của dòng người di cư khổng lồ đó lại chính là nước Mỹ. Câu chuyện giữa hai quốc gia là minh chứng sống động cho thấy khi lợi ích thay đổi, những đồng minh thân thiết nhất cũng có thể trở thành những kẻ thù xa lạ nhất.