Vào năm 1990, bức tranh kinh tế Việt Nam mang một gam màu xám xịt khi đất nước vừa bước ra khỏi những tàn dư của chiến tranh và vẫn đang oằn mình trong lệnh cấm vận kéo dài. Lúc bấy giờ, GDP bình quân đầu người của nước ta nằm dưới đáy bảng xếp hạng thế giới, chạm mức vỏn vẹn 98 USD mỗi năm. Đặt con số này lên bàn cân khu vực thời điểm đó mới thấy rõ sự tụt hậu khôn cùng của nền kinh tế. Thu nhập của người Ấn Độ khi đó cao gấp 3 lần chúng ta, Indonesia gấp 6 đến 7 lần, Philippines giàu hơn tới 8 lần, và khoảng cách với Thái Lan lên tới 15 lần. Thực tế này giải thích một điều cay đắng rằng, xuất phát điểm của Việt Nam không chỉ là con số không, mà là một bước lùi rất sâu so với mặt bằng chung của châu Á lúc bấy giờ.

Tuy nhiên, lịch sử 35 năm sau đó đã ghi nhận một trong những cuộc bứt tốc ngoạn mục nhất của kinh tế toàn cầu. Bước sang năm 2025, GDP bình quân đầu người của Việt Nam đã chính thức chạm mốc 5.026 USD, đánh dấu mức tăng trưởng hơn 50 lần so với thời điểm 1990. Thành tựu này không đơn thuần là sự gia tăng về mặt số học, mà nó đã định hình lại hoàn toàn vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế khu vực. Từ chỗ kém Philippines 8 lần, nay thu nhập của người Việt Nam đã vượt xa quốc gia này. Khó tin hơn nữa, chúng ta hiện đang bám sát nút "gã khổng lồ vạn đảo" Indonesia (hiện ở mức 5.086 USD), đưa khoảng cách giữa hai nền kinh tế về mức vô cùng mong manh. Đồng thời, Việt Nam cũng bỏ xa Ấn Độ với mức thu nhập gần gấp đôi và rút ngắn kỷ lục sự chênh lệch với Thái Lan xuống chỉ còn 1,5 lần. Sự đảo lộn thứ hạng này minh chứng rõ nét cho việc Việt Nam đã tận dụng cực kỳ xuất sắc thời cơ hội nhập và các lợi thế cạnh tranh để tạo ra sức bật mạnh mẽ chưa từng có.

Dù đạt được những bước tiến thần tốc, vẫn có không ít quan điểm hoài nghi khi đối chiếu Việt Nam với nhóm "Mãnh hổ châu Á" như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan hay Singapore. Để giải thích lý do vì sao thu nhập tuyệt đối của chúng ta vẫn chưa thể sánh bằng họ, bắt buộc phải nhìn lại vạch xuất phát lịch sử. Vào năm 1990, khi người Việt Nam chỉ kiếm được 98 USD/năm, thì con số này ở Hàn Quốc đã cao gấp 69 lần, Đài Loan gấp 83 lần, Singapore gấp 130 lần và Nhật Bản là một con số khổng lồ gấp 263 lần chúng ta. Việc lấy một quốc gia phải gồng mình qua hơn 40 năm chiến tranh tàn phá cùng 20 năm cấm vận để so sánh quy mô tài sản với những nền kinh tế đã có hàng thập kỷ hòa bình tích lũy tư bản là một sự đối chiếu hoàn toàn khập khiễng. Do đó, thước đo công bằng và phản ánh đúng đắn nhất nỗ lực quốc gia chính là tốc độ tăng trưởng. Trong khi các cường quốc phát triển đã đạt đến ngưỡng bão hòa và chỉ tăng trưởng từ 1,4 đến dưới 9 lần trong 35 năm qua, thì sức bật tăng hơn 50,8 lần của Việt Nam chính là minh chứng sống động nhất cho năng lực nội sinh và ý chí vươn lên của cả một dân tộc.

Không thể phủ nhận, hành trình từ 1990 đến 2025 là một kỳ tích lịch sử đã được Ngân hàng Thế giới (World Bank) công nhận, giúp kéo tỷ lệ nghèo đói cùng cực từ 50% xuống mức tiệm cận 0%. Thế nhưng, để bước vào kỷ nguyên Đổi Mới lần thứ hai, bài toán đặt ra sẽ phức tạp hơn rất nhiều. Trong chặng đường 10 đến 15 năm tới, mục tiêu của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc duy trì đà tăng trưởng để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, tiến thẳng vào nhóm quốc gia có thu nhập cao. Thách thức lớn nhất và cũng là sứ mệnh cốt lõi của giai đoạn tới là phải giải quyết triệt để bài toán thu hẹp hố sâu ngăn cách giàu nghèo. Bởi lẽ, sự tăng trưởng vĩ mô chỉ thực sự mang ý nghĩa trọn vẹn và phát triển bền vững khi những con số hàng nghìn USD kia thực sự biến thành chất lượng sống hiện hữu trong từng gia đình và mọi tầng lớp nhân dân đều được chia sẻ công bằng thành quả của sự thịnh vượng.