Sự kiện Hải quân Nhân dân Việt Nam công bố hình ảnh tàu hộ vệ săn ngầm lớp Pohang (số hiệu HQ-20) phóng thành công tên lửa hành trình chống hạm VCM-01 tự sản xuất đang tạo ra một "cơn địa chấn" trên các diễn đàn quân sự Đông Nam Á. Từ một con tàu cũ kỹ do Hàn Quốc chuyển giao vốn chỉ có pháo hạm và khả năng săn ngầm, các kỹ sư Việt Nam đã "lột xác" nó thành chiến hạm mang tới 8 ống phóng tên lửa VCM do Việt Nam tự sản xuất. Thành quả này không chỉ khiến người dân tại Indonesia, Thái Lan và Philippines nể phục mà còn trở thành "tấm gương" phản chiếu những góc khuất đầy cay đắng trong nền công nghiệp quốc phòng của nước họ.

Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về những luồng dư luận trái chiều, gay gắt và đầy tiếc nuối từ cư dân mạng các nước láng giềng.

INDONESIA: Nỗi cay đắng về "Vương quốc 1001 nguyên mẫu"

Tại Indonesia, quốc gia luôn tự hào về năng lực đóng tàu nội địa, hình ảnh quả tên lửa VCM-01 rời bệ phóng đã chạm đúng vào "nỗi đau" công nghệ lõi. Cư dân mạng nước này mổ xẻ rất sâu về sự tụt hậu của chính mình. Nhiều người, như tài khoản Stridsvagn tank và Es Jayadi, chua chát gọi nền quốc phòng nước nhà là "Vương quốc của 1001 nguyên mẫu". Họ cho rằng các viện nghiên cứu trong nước chỉ làm lễ ra mắt nguyên mẫu A, rồi bỏ đó làm tiếp nguyên mẫu B, nguyên mẫu C cốt để làm truyền thông, trong khi không có sản phẩm nào được hoàn thiện và đưa vào sản xuất hàng loạt.

Sự xót xa càng lớn hơn khi họ nhìn vào thực tế trang bị của hải quân. Tài khoản Triono Lie xót xa so sánh: "Dù tàu của Việt Nam có cũ, nhưng hệ thống vũ khí của họ luôn đầy đủ, 8/8 ống phóng đều có đạn. Đó là điều cực kỳ hiếm thấy ở chiến hạm chúng ta. Ngay cả niềm tự hào là tàu frigate lớp Martadinata cũng chỉ có 4 đạn trên 8 ống phóng, nhiều tàu khác thậm chí còn chưa được lắp tên lửa chống hạm."

Lý giải cho sự yếu kém này, tài khoản Septian Ryandana Prasetya vạch trần sự dang dở của các dự án chuyển giao công nghệ. Trong khi Việt Nam kiên trì nội địa hóa thành công tên lửa Kh-35E của Nga thông qua Tập đoàn Viettel, thì Indonesia lại đánh mất hàng loạt cơ hội. Dự án tên lửa AM39 Exocet của Pháp đổ vỡ vì khủng hoảng kinh tế, còn dự án nhận 500 tên lửa C-705 của Trung Quốc cũng đứt gánh giữa đường khiến bản sao chép RN-01-SS giờ bặt vô âm tín. Rất nhiều bình luận phẫn nộ chĩa mũi dùi vào các chính trị gia và "cò" vũ khí, khẳng định chuyên gia Indonesia không hề kém cỏi, nhưng chính lòng tham hoa hồng đã bóp nghẹt các dự án nghiên cứu vũ khí chiến lược nội địa.

THÁI LAN: Ám ảnh "tiền hoa hồng" và nỗi lo tụt hậu

Tại Thái Lan, bài đăng từ một chuyên trang quân sự đã làm phép so sánh trực tiếp khiến nhiều người chạnh lòng. Trong khi quân đội Thái Lan chật vật mua tên lửa Harpoon Block 2 của Mỹ với giá cắt cổ 145 triệu Baht/quả và số lượng vô cùng ít ỏi, thì Việt Nam đã tự chế tạo được VCM-01M tầm bắn 80km (và đang phát triển bản 300km) để trang bị bạt ngàn trên các tàu chiến cũ.

Chủ đề nhức nhối nhất được cộng đồng mạng Thái Lan bàn tán chính là văn hóa "mua sắm để lấy chiết khấu". Các tài khoản như Wisanu Permsombut, Pinavet hay Narong Nuannai liên tục nhắc đến từ khóa "tiền thối" (tiền hoa hồng). Họ cho rằng tướng lĩnh Thái Lan không bao giờ ủng hộ vũ khí nội địa vì đồ tự làm rất dễ kiểm toán và không có giá chênh lệch để đút túi. Điển hình như súng trường dù sản xuất được trong nước nhưng quân đội thà mua đồ ngoại với giá đội lên gấp 2-3 lần. Nhiều người mỉa mai ngân sách quốc phòng chỉ để "đốt" vào vũ khí ngoại nhập, làm giàu cho nước bạn mà không học hỏi được chút công nghệ nào.

Đỉnh điểm của sự châm biếm là bình luận từ Pree Panya khi xót xa châm biếm rằng, vũ khí duy nhất Thái Lan phát triển thành công và bắn được thực tế chỉ là "Pháo hoa", còn lại chỉ là hình ảnh che mắt người dân. Cư dân mạng Beer Naphat thẳng thắn thừa nhận: "Không hề nói quá khi cho rằng Việt Nam hiện nay đã đi trước Thái Lan 30 năm trong lĩnh vực này." Nhiều người e ngại nếu một ngày Thái Lan bị phương Tây cấm vận vũ khí như Iran, đất nước sẽ hoàn toàn "chịu chết" vì không có khả năng tự sản xuất.

PHILIPPINES: Nỗi chạnh lòng khi nhìn vào "người anh em sinh đôi"

Phản ứng từ Philippines có lẽ là trực quan và xót xa nhất, bởi Hải quân nước này cũng đang sở hữu một chiếc tàu chiến lớp Pohang y hệt Việt Nam mang tên BRP Conrado Yap (PS-39). Nhưng trái ngược với hình ảnh HQ-20 "mọc răng nanh" với 8 bệ phóng tên lửa, tàu của Philippines chỉ gắn pháo và dùng để đi tuần.

Sự cay nghiệt hiện rõ qua bình luận của Jay Lumabe: "Sự khác biệt giữa PH và VN: Việt Nam sản xuất vũ khí, còn Philippines sản xuất các chính trị gia tham nhũng." Nỗi nhục mang tên "FFBNW" (Fitted For But Not With - Có thiết kế chỗ lắp vũ khí nhưng không có tiền mua) một lần nữa bị cộng đồng mạng nước này đào xới. Ngay cả những chiến hạm đắt tiền như lớp Jose Rizal hay Del Pilar cũng chịu chung số phận, nằm chờ đến mức bị mỉa mai là "mọc cả hàu, rong rêu" mà vẫn chưa được nâng cấp tên lửa, chỉ có thể dùng làm cảnh trong các buổi lễ.

Nhiều tài khoản như Raka Mahardika và Bearvod Kawhis Quilab chỉ trích gay gắt thói quen "ngửa tay xin viện trợ" của quốc gia. Họ cho rằng các nhà lập pháp kẹt trong tư duy ỷ lại vào viện trợ từ Mỹ hoặc chờ đồ cũ quyên góp từ Nhật Bản, Hàn Quốc thay vì đầu tư xây dựng nền công nghiệp quốc phòng nội địa. Thậm chí có người còn ngán ngẩm nhận định quân đội Philippines vẫn đang kẹt ở tư duy Thế chiến 2, nghĩ rằng một chiếc tàu có khẩu pháo bán tự động là đã đủ. Hàng loạt câu hỏi được đặt ra: Tại sao Việt Nam tích hợp được tên lửa chống hạm lên một thân tàu cũ kĩ nhanh chóng như vậy mà Philippines lại không? Câu trả lời đã quá rõ ràng đối với họ: Việt Nam đã làm chủ được công nghệ, còn Philippines thì hoàn toàn phụ thuộc vì không có bất cứ loại vũ khí tự sản xuất nào.

Việc con tàu HQ-20 phóng thành công quả tên lửa VCM-01 không phô diễn sức mạnh của Việt Nam. Đối với người dân Đông Nam Á, nó đã vô tình xé toạc lớp màn che đậy những vấn đề trầm kha trong chính nội tại quốc gia họ: từ sự phụ thuộc ngoại bang, tư duy mua sắm ăn xổi, lãng phí, cho đến vấn nạn tham nhũng ăn sâu vào các dự án quốc phòng. Khát vọng và năng lực tự chủ của Việt Nam đã trở thành niềm ao ước và là thước đo chân thực nhất để các nước láng giềng phải trăn trở nhìn lại chính mình.