Đối với siêu dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Chính phủ Việt Nam đã xác định một nguyên tắc cốt lõi: Việc lựa chọn công nghệ, đơn vị tư vấn và nhà thầu phải gắn liền với điều kiện tiên quyết là chuyển giao công nghệ thực chất. Mục tiêu chiến lược của quốc gia không chỉ dừng lại ở việc mua sắm phương tiện hay thuê vận hành, mà thông qua dự án này để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tiến tới sớm tự chủ công nghệ và xây dựng nền móng vững chắc cho ngành công nghiệp đường sắt nội địa. Đứng trước định hướng khắt khe này, các cường quốc công nghệ trên thế giới đã đưa ra những chiến lược tiếp cận hoàn toàn khác nhau:

Bức tranh hợp tác và chuyển giao công nghệ đường sắt tốc độ cao

• Hàn Quốc (Hyundai Rotem - Tàu KTX): Cam kết chuyển giao toàn diện. Hyundai sẵn sàng chuyển giao công nghệ sản xuất đầu máy, toa xe và hệ thống tích hợp đồng bộ. Hãng cũng cam kết đào tạo nhân lực, chuyển giao quy trình bảo trì, bảo dưỡng để Việt Nam đạt tỷ lệ nội địa hóa tối đa.
• Đức (Siemens Mobility - Tàu Velaro Novo): Hợp tác sâu rộng, nội địa hóa cao. Siemens đã ký thỏa thuận chiến lược toàn diện với VinSpeed (Vingroup) để phối hợp bảo trì, chuyển giao công nghệ thiết kế, tích hợp đoàn tàu và hệ thống then chốt, hướng tới mục tiêu nội địa hóa cao nhất.
• Trung Quốc (CRRC - Tàu Fuxing): Đầu tư mạnh vào công nghiệp phụ trợ. CRRC (nhà cung cấp đầu máy toa xe tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hiện nay) đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác và được chỉ định phối hợp với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) xây dựng siêu Tổ hợp công nghiệp đường sắt quốc gia 17.500 tỷ đồng. Tổ hợp này được định hình lộ trình nội địa hóa rõ ràng: Giai đoạn 2029 - 2031: Đầu tư thiết bị để lắp ráp đầu máy điện/năng lượng sạch, tàu điện đô thị; sản xuất toa xe khách (tốc độ dưới 160 km/h) và toa xe hàng (phục vụ tuyến Lào Cai - Hải Phòng). Giai đoạn 2032 - 2035: Tự chủ sản xuất toa xe, lắp ráp đầu máy điện (nội địa hóa 30%) và sản xuất vật tư tín hiệu hạ tầng. Với đường sắt cao tốc Bắc - Nam, Tổ hợp sẽ tham gia lắp ráp tàu, hướng tới nội địa hóa 20% vào năm 2035. Giai đoạn 2040 - 2050: Chạm mốc nội địa hóa 80% đối với đoàn tàu cao tốc, làm chủ hoàn toàn công nghệ sản xuất vật tư, phụ tùng thay thế phục vụ khai thác và vận hành.
• Pháp (Alstom - Tàu TGV): Sẵn sàng chia sẻ công nghệ. Alstom thể hiện mong muốn tham gia dự án, cam kết chia sẻ công nghệ lõi và hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp Việt Nam để phát triển ngành công nghiệp đường sắt.
• Nhật Bản (Hitachi - Tàu Shinkansen): Thận trọng trong chuyển giao. Dù sở hữu công nghệ hàng đầu, đối tác Nhật Bản hiện vẫn khá thận trọng và chưa có các cam kết rõ ràng về việc chuyển giao công nghệ sản xuất cốt lõi.