Tính đến đầu tháng 3/2026, thế giới đang chứng kiến một đợt bão giá năng lượng mới. Theo dữ liệu từ Global Petrol Prices (ngày 09/03/2026), mức giá trung bình toàn cầu đã bị đẩy lên mốc 35.320 VNĐ/lít xăng và 35.076 VNĐ/lít dầu diesel. Thế nhưng, nếu nhìn vào bản đồ giá nhiên liệu của Đông Nam Á, chúng ta sẽ thấy một sự phân hóa đến ngỡ ngàng. Cùng một khu vực địa lý, nhưng người dân Lào đang phải trả mức giá đắt gấp 2,5 lần so với người dân Malaysia.

Sự chênh lệch khổng lồ này không hoàn toàn do chi phí vận chuyển hay nguồn gốc dầu thô, mà nằm ở chiến lược "phòng thủ" của mỗi quốc gia trước cơn bão giá.

Nhóm 1: Những "mỏ neo" trợ giá khổng lồ (Malaysia, Indonesia)

Nhìn vào biểu đồ, Malaysia là quốc gia có giá nhiên liệu rẻ nhất khu vực một cách đáng kinh ngạc: Xăng chỉ 17.850 VNĐ/lít và Dầu 20.859 VNĐ/lít, tức là chỉ bằng một nửa mức trung bình của thế giới. Quyền lực này đến từ việc Malaysia là một cường quốc khai thác và xuất khẩu dầu mỏ. Chính phủ nước này áp dụng chính sách trợ giá trực tiếp và khổng lồ cho người dân bản địa (đối với xăng và Diesel), biến nhiên liệu trở thành một phúc lợi xã hội gần như không thể đụng tới.

Đứng ngay trên Malaysia là Indonesia (Xăng 19.280 VNĐ - Dầu 22.750 VNĐ). Dù không còn là thành viên OPEC và phải nhập siêu lượng lớn xăng dầu thành phẩm, giá nhiên liệu tại quốc gia vạn đảo vẫn rẻ thứ hai khu vực. Lý do là Chính phủ Indonesia vừa quyết định dùng Ngân sách Nhà nước (APBN) làm "tấm khiên" hứng chịu toàn bộ cú sốc giá nhằm kiềm chế lạm phát trước thềm các kỳ lễ hội lớn. Họ đã duyệt chi mức ngân sách khổng lồ lên tới 381,3 nghìn tỷ Rupiah (tương đương khoảng 560.000 tỷ VNĐ) chỉ để trả tiền chênh lệch bù lỗ cho tập đoàn quốc gia Pertamina, quyết tâm đóng băng giá các loại xăng dầu bình dân.

Nhóm 2: Bài toán "Lấy mỡ nó rán nó" và sự linh hoạt (Thái Lan, Việt Nam)

Thái Lan mang đến một câu chuyện cực kỳ thú vị trên biểu đồ: Sự chênh lệch tới gần 10.000 VNĐ giữa giá Xăng (34.722 VNĐ/lít) và Dầu (25.054 VNĐ/lít). Tại sao lại có sự ưu ái tột bậc cho dầu Diesel như vậy?

Đó là nhờ sức mạnh của Quỹ Dầu mỏ (Oil Fuel Fund). Chính phủ Thái Lan nhận định dầu Diesel là "huyết mạch" của ngành vận tải và logistics; nếu giá dầu tăng, mọi mặt hàng thiết yếu sẽ tăng theo. Do đó, họ dồn toàn lực để ghìm giá dầu xuống bằng cách trích tiền từ Quỹ Dầu mỏ để bù lỗ với mức "khủng": trợ giá tới 16,97 Baht cho mỗi lít dầu (tương đương khoảng 11.500 - 11.800 VNĐ/lít). Để duy trì mức giá này, mỗi ngày Quỹ Dầu mỏ Thái Lan đang phải "đốt" khoảng 1 tỷ Baht (tương đương 680 - 700 tỷ VNĐ/ngày). Hệ quả là, người đi xe máy, ô tô cá nhân (đổ xăng) đang phải gánh mức thuế/phí rất cao để bù đắp một phần cho sự ưu ái khổng lồ dành cho người chạy xe tải (đổ dầu). Tính đến ngày 8 tháng 3 năm 2026, Quỹ Dầu mỏ Thái đang âm gần 1 tỷ baht và dự kiến chính phủ Thái sẽ vay ngân hàng thương mại để đáp ứng lượng tiền khổng lồ chảy ra mỗi ngày.

Tại Việt Nam, chúng ta đang chứng kiến sự linh hoạt của cơ chế điều hành. Trong khi mức giá ngày 9/3 vẫn neo ở mức khá cao (Xăng 29.120 VNĐ, Dầu 30.530 VNĐ), thì ngay trong kỳ điều hành ngày 11/3, giá đã được kéo giảm mạnh xuống chỉ còn Xăng 25.640 VNĐ và Dầu 26.670 VNĐ. Thay vì vung hàng chục tỷ USD từ ngân sách để bù lỗ trực tiếp như Indonesia, Việt Nam sử dụng linh hoạt công cụ "Quỹ Bình ổn giá xăng dầu" kết hợp với việc điều chỉnh linh hoạt các loại thuế phí (thuế bảo vệ môi trường, thuế nhập khẩu) để hài hòa lợi ích giữa nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, tránh việc lạm chi ngân sách quá mức.

Nhóm 3: Những nạn nhân của vị trí địa lý và tỷ giá (Lào, Campuchia, Philippines)

Không có nguồn dầu mỏ tự nhiên, không có hệ thống lọc hóa dầu đủ mạnh và không có ngân sách dự trữ đủ sâu, đây là nhóm chịu tổn thương nặng nề nhất.

Philippines (Xăng 25.277 VNĐ - Dầu 26.877 VNĐ) áp dụng cơ chế thị trường tự do hoàn toàn (deregulation). Giá xăng dầu tại đây phản ánh chân thực nhịp đập của thị trường thế giới cộng với chi phí nhập khẩu, không có sự can thiệp trợ giá từ chính phủ. Tuy nhiên tỷ trọng thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế VAT và các loại phí môi trường đánh vào xăng dầu tại Philippines không quá nặng nề nếu so sánh với các quốc gia còn lại, khiến giá xăng dầu ở đây ở mức trung bình.

Campuchia (Xăng 34.631 VNĐ - Dầu 33.651 VNĐ) phải nhập khẩu 100% nhiên liệu từ các nước láng giềng như Việt Nam, Thái Lan hoặc Singapore. Chi phí logistics cộng với các loại thuế nhập khẩu khiến giá xăng dầu tại đây luôn neo sát mức trung bình của thế giới.

Bi đát nhất phải kể đến Lào với mức giá "đỉnh" xăng 46.690 VNĐ và dầu 40.236 VNĐ. Là quốc gia không giáp biển, mọi lít xăng đưa vào Lào đều phải cõng thêm chi phí vận tải đường bộ khổng lồ. Tồi tệ hơn, sự mất giá nghiêm trọng của đồng nội tệ (Kip) so với USD khiến chi phí nhập khẩu xăng dầu của quốc gia này phình to quá mức chịu đựng, tạo ra những đợt khan hiếm và đẩy giá bán lẻ lên mức đắt đỏ bậc nhất khu vực.

Nhìn vào bảng giá xăng dầu Đông Nam Á, chúng ta nhận ra một sự thật: Giá nhiên liệu bạn đổ vào bình không chỉ được quyết định bởi các mỏ dầu ở Trung Đông. Nó là tấm gương phản chiếu chính xác tiềm lực tài chính, sức mạnh nội tệ, năng lực lọc hóa dầu nội địa và chiến lược hy sinh ngân sách để bảo vệ người dân của từng quốc gia. Trong cuộc chiến chống lại bão giá năng lượng, những quốc gia nào nắm được quyền tự chủ sản xuất hoặc sở hữu những chiếc "hấp thụ shock" tài chính đủ dày sẽ là những người chiến thắng.