Nhìn vào bảng xếp hạng năng suất lúa bình quân của các quốc gia do UN Food and Agriculture công bố, bức tranh an ninh lương thực thế giới hiện lên với những gam màu đầy bất ngờ. Trong khi các quốc gia phát triển dẫn đầu nhờ công nghệ, thì tại châu Á, Việt Nam đang viết nên một câu chuyện truyền cảm hứng: Biến "đất hẹp" thành "nồi cơm" trù phú của thế giới nhờ hiệu suất canh tác đỉnh cao.

Bức tranh năng suất: Các "ông lớn" phương Tây và vị thế của Việt Nam

Dẫn đầu bảng xếp hạng năng suất là Australia (11.914 kg/ha) và Mỹ (8.684 kg/ha). Việc hai quốc gia này đứng đầu không quá khó hiểu, bởi nền nông nghiệp của họ mang tính chất công nghiệp hóa cao, diện tích canh tác lúa không quá lớn nhưng được đầu tư cơ giới hóa và công nghệ sinh học tối đa.

Đáng chú ý nhất nằm ở khu vực Châu Á. Xếp sau các cường quốc Đông Á như Trung Quốc (7.154 kg/ha), Nhật Bản (6.956 kg/ha), Hàn Quốc và Đài Loan, Việt Nam tự hào vươn lên vị trí thứ 7 toàn cầu với năng suất đạt 6.151 kg/ha. Con số 6.151 kg/ha không chỉ là một thứ hạng, mà là minh chứng cho một nền nông nghiệp thâm canh bậc thầy. Nếu xét trong nhóm các quốc gia xuất khẩu gạo chủ lực trên thế giới, năng suất của Việt Nam hiện đang ở thế "vô đối".

Nghịch lý Thái Lan: Đất rộng nhưng năng suất "chạm đáy"

Sự đối lập gay gắt nhất trên bảng xếp hạng chính là vị trí của Việt Nam và Thái Lan. Thái Lan vốn được mệnh danh là "vựa lúa của Đông Nam Á" với quỹ đất nông nghiệp khổng lồ. Thế nhưng, năng suất lúa của Thái Lan lại đứng chót bảng (vị trí 12) với chỉ 2.982 kg/ha, tức là chưa bằng một nửa so với năng suất của Việt Nam.

Chính nhờ hiệu suất canh tác vượt trội trên mỗi héc-ta, Việt Nam đã tạo ra một nghịch lý đầy kiêu hãnh trong năm 2025: Dù diện tích đất trồng lúa thực tế chỉ bằng non nửa nước bạn, Việt Nam vẫn dự kiến sản xuất ra 26,8 triệu tấn gạo, vượt xa con số 20,8 triệu tấn của người Thái (khoảng cách lên tới gần 30%). Trình độ thâm canh, kỹ thuật cải tạo đất và khả năng quay vòng mùa vụ thượng thừa đã giúp người nông dân Việt Nam bù đắp hoàn toàn thế bất lợi về diện tích.

Philippines và Ấn Độ: Khi quy mô và lịch sử đảo chiều

Nhìn sang Philippines (xếp thứ 9 với 4.108 kg/ha), vị thế của hạt gạo Việt càng trở nên đặc biệt. Vào những thập niên 80-90, Philippines từng là "người thầy" khi Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) đặt tại đây là nơi các kỹ sư Việt Nam sang "tầm sư học đạo". Đến nay, lịch sử đã đảo chiều ngoạn mục. Với sản lượng nội địa chỉ đạt khoảng 12,4 triệu tấn, Philippines giờ đây trở thành quốc gia nhập khẩu gạo lớn bậc nhất hành tinh và phụ thuộc rất lớn vào "nồi cơm" từ bờ bên kia Biển Đông là Việt Nam.

Đối với những "gã khổng lồ" tỷ dân, câu chuyện lại đi theo hướng khác. Trung Quốc có năng suất cao (xếp thứ 3) và sản lượng khổng lồ (145 triệu tấn) nhưng gần như chỉ để tiêu dùng nội địa. Trong khi đó, Ấn Độ (xếp thứ 8 với 4.313 kg/ha) có năng suất thấp hơn Việt Nam khá nhiều, nhưng họ lại duy trì vị thế xuất khẩu số 1 thế giới hoàn toàn nhờ vào diện tích đất canh tác mênh mông vắt kiệt để đạt tổng sản lượng 150 triệu tấn.

Tầm nhìn 2025: Tự hào nhường bước cho "hạt gạo xanh"

Năng suất 6.151 kg/ha là một kỳ tích, nhưng ngành nông nghiệp Việt Nam hiểu rằng, việc tiếp tục vắt kiệt đất đai để chạy đua sản lượng không còn là con đường bền vững.

Nhận thức rõ giới hạn của tài nguyên, chiến lược lúa gạo Việt Nam năm 2025 đánh dấu một cuộc cách mạng mới: Chuyển từ "ăn no" sang "ăn xanh". Thay vì cố gắng mở rộng quy mô hay tăng thêm sản lượng thô, Việt Nam đang dồn lực cho chiến lược "1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp".

Bảng xếp hạng năng suất chứng minh rằng người Việt đã làm chủ hoàn toàn kỹ thuật canh tác để tối ưu hóa lượng lúa gạo làm ra. Giờ đây, bằng việc phát triển những dòng gạo ngon thế giới như ST24, ST25 kết hợp với quy trình giảm phát thải khí nhà kính (low-carbon rice), Việt Nam đang thiết lập một luật chơi mới: Cạnh tranh bằng giá trị tinh hoa và sự bền vững sinh thái.

Từ một quốc gia từng chật vật vì thiếu đói, Việt Nam không chỉ khẳng định vị thế bằng năng suất vượt trội bỏ xa các nước láng giềng, mà đang vững bước trở thành cường quốc tiên phong định hình tương lai của nền nông nghiệp hiện đại toàn cầu.