Trung Đông từ lâu đã được mệnh danh là rốn dầu của thế giới khi nắm giữ gần 2/3 lượng xuất khẩu dầu thô toàn cầu. Dòng vàng đen này nuôi dưỡng nền công nghiệp của hàng loạt quốc gia, nhưng để vươn ra thế giới, chúng gần như phải đi qua một cánh cửa độc nhất: Eo biển Hormuz. Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông liên tục tăng nhiệt bởi những xung đột địa chính trị, viễn cảnh eo biển này bị đóng cửa không còn là chuyện viễn tưởng.

Yết hầu của dòng chảy năng lượng toàn cầu

Nằm vắt ngang giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, eo biển Hormuz mang hình dáng chữ V với chiều dài khoảng 167 km. Ở điểm hẹp nhất, eo biển này chỉ rộng vỏn vẹn 34 km. Bất kỳ tàu vận tải siêu trọng nào đi ra từ Vịnh Ba Tư để tiến ra Ấn Độ Dương đều phải lách qua khe hẹp này, với một bên bờ thuộc lãnh thổ Oman và bên còn lại nằm dưới sự kiểm soát của Iran.

Về mặt kinh tế, Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất hành tinh. Mỗi ngày, có tới 20 triệu thùng dầu đi qua đây, đáp ứng 20% tổng nhu cầu tiêu thụ năng lượng của cả thế giới. Tầm quan trọng của nó được thể hiện qua những con số biết nói: 100% lượng dầu xuất khẩu của Qatar, Kuwait, Bahrain và Iran đều phải mượn đường qua eo biển này. Tỷ lệ này đối với Ả Rập Xê Út và Iraq lên tới 90%, trong khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng phụ thuộc tới 75%.

"Lá bài tẩy" của Iran trên bàn cờ địa chính trị

Dù Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 đã quy định quyền tự do hàng hải qua các eo biển quốc tế, nhưng Iran – quốc gia sở hữu sức mạnh quân sự đáng gờm nhất vùng Vịnh – lại chưa từng phê chuẩn hiệp ước này. Điều đó đồng nghĩa với việc Tehran hoàn toàn có cơ sở và khả năng sử dụng Hormuz như một vũ khí chiến lược tối thượng.

Căng thẳng dai dẳng giữa Iran với Mỹ và Israel đã đẩy nền kinh tế nước này vào thế gọng kìm của các lệnh trừng phạt. Với một quốc gia mà nguồn thu từ dầu mỏ chiếm tới 70% tổng kim ngạch xuất khẩu, việc bị dồn ép đến đường cùng có thể kích hoạt những động thái quyết liệt nhất. Nếu không còn gì để mất, "đóng cửa eo biển Hormuz" chính là đòn đáp trả khốc liệt nhất mà Iran có thể tung ra để kéo cả thế giới vào vòng xoáy khủng hoảng.

Cú sốc kinh tế và hiệu ứng domino

Dù bản thân Iran chỉ chiếm khoảng 4,5% thị phần xuất khẩu dầu thô toàn cầu (thời điểm trước cấm vận), nhưng việc phong tỏa Hormuz sẽ làm tê liệt gần 40% lượng dầu lưu thông trên biển của thế giới. Lấy Việt Nam làm ví dụ điển hình cho các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng: Dù không mua dầu trực tiếp từ Iran, nhưng có tới hơn 80% giá trị dầu thô nhập khẩu của Việt Nam (chủ yếu từ Kuwait) bắt buộc phải đi qua Hormuz.

Nếu "động mạch chủ" này bị cắt đứt, thế giới sẽ ngay lập tức phải đối mặt với một hiệu ứng domino tàn khốc:

• Cú sốc nguồn cung và bão giá: Giá dầu thô toàn cầu sẽ tăng phi mã chỉ sau một đêm. Thậm chí, ngay cả khi các quốc gia sẵn sàng trả giá cao, sự đứt gãy chuỗi vận tải vẫn dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ, làm đình trệ mọi hoạt động từ sản xuất công nghiệp đến giao thông vận tải.
• Lạm phát bùng phát: Năng lượng là chi phí đầu vào của mọi ngành kinh tế. Khi giá dầu mỏ leo thang, giá cả hàng hóa thiết yếu sẽ đồng loạt tăng theo, đẩy lạm phát toàn cầu quay trở lại mức đỉnh điểm.
• Bóng đen suy thoái: Để kiềm chế lạm phát, các ngân hàng trung ương sẽ buộc phải duy trì hoặc tăng thêm lãi suất. Chi phí vốn đắt đỏ sẽ đè bẹp sức chịu đựng của các doanh nghiệp đang gánh nợ lớn. Làn sóng phá sản, sa thải nhân sự sẽ là giọt nước tràn ly, đẩy nền kinh tế toàn cầu trượt dài vào suy thoái.

Những tiếng nổ ở Trung Đông hay sự đối đầu giữa các siêu cường thoạt nghe có vẻ là câu chuyện địa chính trị xa xôi. Thế nhưng, trong một thế giới phẳng và đan xen chặt chẽ như hiện nay, chỉ một biến cố tại eo biển Hormuz cũng đủ sức tạo ra cơn dư chấn làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu, tác động trực tiếp đến túi tiền và bữa ăn hàng ngày của mỗi chúng ta.