Thông tin Xanh SM (GSM) rục rịch kế hoạch IPO quốc tế với mức định giá kỳ vọng 20 tỷ USD đang tạo nên một cơn địa chấn thực sự trong giới tài chính khu vực. Một tân binh hơn 2 năm tuổi được đặt lên bàn cân ngang ngửa với "đế chế" Grab đã bành trướng suốt 12 năm. Nhiều người hoài nghi đây là con số "viển vông", nhưng nếu nhìn sâu vào tốc độ tăng trưởng lũy tiến và quy luật của dòng vốn mạo hiểm, cán cân so sánh này đang ẩn chứa những biến số đầy thú vị.

Cuộc đối đầu giữa "Nhà môi giới" và "Chủ sở hữu hạ tầng"

Để hiểu tại sao Xanh SM dám mơ giấc mơ 20 tỷ USD, cần thấy rằng họ và Grab đang chơi hai cuộc chơi hoàn toàn khác nhau, tương tự như sự khác biệt giữa Uber và Tesla.

Grab đại diện cho mô hình "Asset-Light" (Tài sản nhẹ). Họ là công ty công nghệ thuần túy, sở hữu thuật toán kết nối chứ không sở hữu xe. Sức mạnh của Grab là khả năng mở rộng cực nhanh (scale) mà không cần vốn đầu tư vào tài sản cố định. Tuy nhiên, điểm yếu chí tử là sự thiếu kiểm soát nguồn cung. Khi tài xế tắt ứng dụng, Grab lập tức "tê liệt" hoặc phải đốt tiền khuyến mãi để lôi kéo.

Ngược lại, Xanh SM đi theo mô hình "Asset-Heavy" (Thâm dụng vốn), sở hữu toàn bộ phương tiện và trả lương tài xế. Trong tư duy cũ, đây là mô hình "nặng nề". Tuy nhiên, trong kỷ nguyên xe điện, khẩu vị của phố Wall hay Hong Kong đang thay đổi. Họ bắt đầu ưu ái những công ty nắm giữ tài sản thực (Hard Assets) và hạ tầng xanh hơn là những ứng dụng chỉ biết "đốt tiền" ảo. Con số 20 tỷ USD của Xanh SM thực chất là định giá cho một hệ thống hạ tầng giao thông xanh khổng lồ với hàng trăm nghìn xe điện, trạm sạc và xưởng dịch vụ – điều mà Grab không có.

Tốc độ tăng trưởng thần tốc: Minh chứng cho tham vọng toàn cầu

Cơ sở vững chắc nhất cho mức định giá này nằm ở những con số biết nói về hiệu suất vận hành. Xanh SM đã chứng kiến sự tăng trưởng theo cấp số nhân: từ cột mốc 100.000, rồi 500.000, hãng đã chính thức chạm ngưỡng 1 triệu chuyến xe mỗi ngày vào tháng 8/2025. Đây là tốc độ mà nhiều hãng gọi xe kỳ cựu phải mất nhiều năm mới đạt được.

Không dừng lại ở ao làng, Xanh SM đang đặt tham vọng gia nhập nhóm doanh nghiệp toàn cầu với mục tiêu 100 triệu giao dịch mỗi tháng. Kế hoạch "mang chuông đi đánh xứ người" đang được đẩy nhanh với việc ráo riết chuẩn bị tiến vào thị trường tỷ dân Ấn Độ cùng 10 thị trường mới khác ngay trong năm 2026. Chính sự bùng nổ về quy mô này là đòn bẩy để các nhà tư vấn tài chính tin vào triển vọng của đợt IPO.

Nghịch lý lợi nhuận: Khi lỗ hôm nay là lãi ngày mai

Một câu hỏi lớn thường được đặt ra: "Làm sao định giá cao như vậy khi công ty vẫn đang trong giai đoạn đầu tư và chưa chắc đã có lãi?". Để trả lời, cần nhìn vào tư duy của giới đầu tư mạo hiểm (Venture Capital).

Trong thế giới công nghệ, Xanh SM hay Grab không phải là tiệm tạp hóa hay quán cà phê gia đình – nơi lợi nhuận hàng ngày là yếu tố sống còn. Với các tập đoàn hướng tới IPO, sứ mệnh của họ không phải là kiếm tiền lẻ mỗi ngày, mà là tối đa hóa giá trị cho cổ đông thông qua việc chiếm lĩnh thị trường.

Thực tế, rất nhiều tên tuổi lớn như Uber, Shopee hay thậm chí Tesla trong nhiều năm đầu đều chấp nhận thua lỗ ròng rã.

Các nhà đầu tư rót vốn không phải để nhận cổ tức ngay lập tức. Họ chấp nhận "đốt tiền" (burn rate) để đổi lấy tốc độ tăng trưởng thị phần và doanh thu. Họ kỳ vọng giá trị công ty sẽ tăng vọt gấp hàng chục lần trong tương lai.

Do đó, những khoản lỗ ngắn hạn của Xanh SM (nếu có) để mở rộng sang Ấn Độ hay xây trạm sạc không phải là điểm trừ, mà được xem là chi phí đầu tư cần thiết.

"Green Premium" và Lợi thế người đi sau

Yếu tố then chốt khác giúp Xanh SM tự tin là "Green Premium" (Phí bảo hiểm xanh). Trong khi Grab chật vật chuyển đổi hàng triệu xe xăng của đối tác sang xe điện, Xanh SM sinh ra đã là "thuần điện" (Pure Play EV). Trên thị trường vốn, doanh nghiệp 100% xanh thường được hưởng hệ số định giá (P/S) cao gấp 3-5 lần so với đối thủ truyền thống. Hơn nữa, Xanh SM đang giải quyết "nỗi đau" về chất lượng dịch vụ không đồng nhất của Grab bằng sự tiêu chuẩn hóa cao độ, chiếm lĩnh phân khúc khách hàng trung lưu sẵn sàng chi trả cao hơn.

Mặt trái của tấm huy chương: Rủi ro cũng "khổng lồ"

Tuy nhiên, bức tranh màu hồng 20 tỷ USD vẫn tồn tại những mảng xám đáng lo ngại:

• Gánh nặng tài sản và lãi suất: Mô hình "Asset-Heavy" là con dao hai lưỡi. Mỗi phút xe không lăn bánh là chi phí khấu hao và lãi vay "bốc hơi". Nếu lãi suất toàn cầu biến động, biên lợi nhuận của Xanh SM sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.
• Bài toán hạ tầng xứ người: Tại Việt Nam, Xanh SM dựa vào hệ sinh thái Vingroup. Nhưng tại Ấn Độ hay Philippines, họ đối mặt bài toán "con gà và quả trứng": Muốn bán dịch vụ phải có trạm sạc, mà xây trạm sạc thì tốn kém hàng tỷ USD.
• Cuộc chiến "Siêu ứng dụng": Grab được định giá cao vì họ là một phần của đời sống (ăn, đi lại, thanh toán). Xanh SM hiện vẫn chủ yếu là vận tải. Nếu không nhanh chóng mở rộng hệ sinh thái, họ sẽ gặp khó trong việc giữ chân người dùng.

Mức định giá 20 tỷ USD là một ván cược đầy tham vọng, phản ánh tầm nhìn của một doanh nghiệp Việt muốn thay đổi luật chơi toàn cầu. Xanh SM không chỉ bán dịch vụ taxi, họ đang bán một tương lai của giao thông xanh và tiêu chuẩn dịch vụ mới. Nếu vượt qua được áp lực về dòng tiền và hạ tầng quốc tế, Xanh SM hoàn toàn có thể trở thành "Tesla của Đông Nam Á". Ngược lại, nếu sa lầy vào bẫy mở rộng quá nóng, cái giá phải trả cho giấc mơ tỷ đô cũng sẽ vô cùng đắt đỏ.