Bức tranh kinh tế Đông Nam Á luôn chứng kiến những cuộc đua ngoạn mục, nhưng có lẽ ít câu chuyện nào truyền cảm hứng và kịch tính như hành trình thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa Việt Nam và Indonesia. Nhìn lại chặng đường 35 năm qua, từ một xuất phát điểm với độ trễ khổng lồ, Việt Nam đã thực hiện một cú bứt tốc lịch sử để vươn lên đứng ngang hàng với nền kinh tế có quy mô lớn nhất khu vực về thu nhập bình quân.

Quay ngược thời gian về những năm 1990, sự chênh lệch kinh tế giữa hai quốc gia là một hố sâu thăm thẳm. Khi đó, GDP bình quân đầu người của Indonesia đạt 578 USD, cao gấp gần 6 lần so với con số 99 USD ít ỏi của Việt Nam. Lúc bấy giờ, Indonesia dưới thời Tổng thống Suharto đang trải qua kỷ nguyên tăng trưởng rực rỡ nhờ xuất khẩu tài nguyên, được ví như một "mãnh hổ" mới nổi của châu Á. Trong khi đó, Việt Nam mới ở những bước đi chập chững đầu tiên của công cuộc Đổi Mới, nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và vẫn đang chật vật tái thiết đất nước sau chiến tranh cũng như hệ lụy từ lệnh cấm vận.

Tuy nhiên, bánh xe lịch sử bắt đầu xoay chuyển khi bước sang thập niên tiếp theo. Cơn bão Khủng hoảng Tài chính Châu Á (1997 - 1998) đã giáng một đòn nặng nề vào nền kinh tế xứ vạn đảo, khiến đồng Rupiah mất giá và đà tăng trưởng chững lại đáng kể, dẫn đến mức thu nhập năm 2000 của họ chỉ nhích nhẹ lên 763 USD. Trái ngược với bức tranh trầm lắng đó, Việt Nam lại đón nhận những làn gió mới từ nỗ lực hội nhập quốc tế. Việc bình thường hóa quan hệ với Mỹ, gia nhập ASEAN và từng bước mở cửa thị trường đã giúp GDP bình quân của người Việt tăng gấp 4 lần so với một thập kỷ trước, đạt 404 USD vào năm 2000, bắt đầu chu kỳ thu hẹp khoảng cách.

Bước vào những năm 2010, cả hai quốc gia đều chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ nhưng dựa trên những bệ phóng hoàn toàn khác biệt. Indonesia tận dụng triệt để "siêu chu kỳ hàng hóa" toàn cầu, thu lời khổng lồ từ xuất khẩu than đá và dầu cọ để đưa thu nhập bình quân vọt lên 3.065 USD. Ở bên kia chiến tuyến, Việt Nam (đạt mức 1.683 USD) thực sự lột xác sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007. Dòng vốn FDI ồ ạt đổ vào đã biến Việt Nam từ một nước thuần nông thành "công xưởng" mới của thế giới. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia khổng lồ trong lĩnh vực dệt may, da giày và đặc biệt là lắp ráp điện tử đã tạo ra hàng triệu việc làm và thúc đẩy năng suất lao động.

Cuộc rượt đuổi bước vào giai đoạn quyết liệt nhất trong những năm 2020. Dù toàn cầu phải đối mặt với cú sốc đại dịch COVID-19, nền kinh tế Việt Nam vẫn thể hiện sức bền bỉ đáng kinh ngạc khi duy trì được chuỗi cung ứng và mức tăng trưởng dương. Điều này đã kéo GDP bình quân đầu người của Việt Nam lên 3.534 USD, bám rất sát con số 3.853 USD của Indonesia vào năm 2020.

Và đến năm 2025, một cột mốc lịch sử đã chính thức được thiết lập khi mức thu nhập bình quân của hai nước gần như ngang bằng nhau, cùng nhau vượt qua ngưỡng 5.000 USD. Cụ thể, Việt Nam đạt 5.026 USD, tiệm cận hoàn hảo với mức 5.083 USD của Indonesia.

Từ khoảng cách "một trời một vực", Việt Nam đã tiến một bước dài để xác lập vị thế cân bằng. Giờ đây, cả hai đều đang đứng trước ngưỡng cửa bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình nhưng với những nước đi chiến lược riêng biệt. Nếu như Indonesia đang đặt cược vào chiến lược "hạ nguồn hóa" tài nguyên, cấm xuất khẩu khoáng sản thô để xây dựng hệ sinh thái sản xuất pin và xe điện nội địa, thì Việt Nam lại đang định vị mình là một mắt xích công nghệ cao, thu hút dòng vốn vào lĩnh vực bán dẫn và năng lượng tái tạo. Cuộc đua song mã này không chỉ là minh chứng cho sức vươn lên mãnh liệt của từng quốc gia mà còn là động lực to lớn thúc đẩy sự thịnh vượng chung của toàn bộ khu vực Đông Nam Á.