Từ vị thế từng so kè với những "con rồng" như Hàn Quốc hay Malaysia, Thái Lan giờ đây đang phải ngoái nhìn người láng giềng Việt Nam với một tâm thế đầy lo ngại. Những mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng của Việt Nam không chỉ gây bão trên mạng xã hội xứ Chùa Vàng mà còn đặt ra một câu hỏi nhức nhối cho giới tinh hoa nước này: Phải chăng Thái Lan đang đứng trước nguy cơ bị bỏ lại trong cuộc đua kinh tế khốc liệt của thế kỷ 21?

Sự thay đổi đối thủ và lời cảnh báo từ giới chuyên gia

Mới đây, Giáo sư Veerayooth Kanchoochat, một chuyên gia kinh tế uy tín và là thành viên cố vấn ủy ban kinh tế Thái Lan (đồng thời là ứng viên của Đảng Nhân dân), đã gióng lên hồi chuông cảnh báo qua bài phân tích mang tên "Không dám Cải cách đồng nghĩa với việc nhường bước cho Việt Nam".

Ông Veerayooth nhận định cay đắng rằng, nếu trước đây Thái Lan chạy đua với Hàn Quốc, cạnh tranh sòng phẳng với Malaysia, thì nay đối thủ trực tiếp là Việt Nam. Và nếu thất bại trong cuộc đua này, viễn cảnh Thái Lan phải quay sang cạnh tranh với các nền kinh tế nhỏ hơn như Lào, Campuchia hay Myanmar không còn là điều viển vông. Sự lo ngại này càng có cơ sở khi Chính phủ Việt Nam liên tục đặt ra các mục tiêu tăng trưởng GDP đầy tham vọng, thậm chí hướng tới mức hai con số.

Nhìn thẳng vào sự thật: Khoảng cách và Động lực

Trong bài phân tích, vị chuyên gia người Thái giữ cái nhìn khách quan khi khẳng định Việt Nam hiện tại vẫn đi sau Thái Lan về quy mô kinh tế và thu nhập bình quân đầu người. Với mức thu nhập khoảng 7.120 USD/năm, người Thái vẫn giàu hơn gần gấp đôi so với mức 4.990 USD/năm của người Việt. Hơn nữa, Việt Nam vẫn còn những điểm yếu cố hữu như phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, khối FDI và các doanh nghiệp nội địa chưa thực sự đủ sức cạnh tranh sòng phẳng.

Tuy nhiên, điều khiến người Thái lo sợ không phải là con số hiện tại, mà là "gia tốc" của tương lai. Sự khác biệt nằm ở chỗ Việt Nam dám nhìn thẳng vào sự thật và chấp nhận thực hiện những cuộc phẫu thuật đau đớn để thay đổi.

"Cải cách" - Chìa khóa của sự bứt phá

Giáo sư Veerayooth chỉ ra rằng, trong khi Thái Lan loay hoay với các vấn đề nội tại, Việt Nam đã thực hiện những bước đi táo bạo mang tên "Cải cách bộ máy".

Một năm qua chứng kiến Việt Nam sáp nhập bộ máy, tinh gọn biên chế ngay cả khi kinh tế đang tăng trưởng – một quyết định hiếm thấy. Không dừng lại ở đó, Việt Nam "chơi lớn" khi công bố loạt dự án đầu tư hạ tầng trị giá tới 10% GDP, từ đường cao tốc, sân bay cho đến hệ sinh thái bán dẫn và năng lượng sạch. Chiến lược phát triển thị trường nội địa song song với việc lôi kéo tư nhân vào các dự án thành phố thông minh cho thấy tầm nhìn dài hạn nhằm thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình vào năm 2045, hoặc thậm chí sớm hơn.

Nghịch lý ngân sách và bài toán con người

Điểm nhấn đau xót nhất trong bài phân tích của ông Veerayooth nằm ở câu chuyện sử dụng ngân sách đào tạo con người. Ông khẳng định: "Thái Lan không thiếu tiền. Ngân sách phát triển con người của chúng ta lên tới hàng chục nghìn tỷ Baht, không thua kém Việt Nam. Nhưng chúng ta thua ở cách tiêu tiền".

Ông đưa ra một ví dụ đầy tính châm biếm: Trong khi Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn và 1.300 giảng viên hạt nhân trong 5 năm tới bằng cách bắt tay với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới; thì Thái Lan lại đặt hy vọng vào dự án "Hệ thống hồ sơ kỹ năng cá nhân" trị giá 5.400 tỷ Baht. Đáng nói, sản phẩm trọng tâm của dự án tỷ đô này lại là... 447 video clip dạy kỹ năng sống, mỗi clip dài 15 phút.

Sự tương phản này phơi bày một thực tế: Việt Nam đang "mơ lớn và làm thật" với những kỹ năng thiết yếu cho tương lai (bán dẫn, công nghệ cao), trong khi Thái Lan lãng phí nguồn lực vào những dự án hình thức, thiếu tính thực tiễn cho nền sản xuất đang gặp khó.

Lực cản từ văn hóa "ngồi mát ăn bát vàng"

Không chỉ là vấn đề chính sách, ông Veerayooth còn đi sâu vào gốc rễ văn hóa xã hội đang kìm hãm Thái Lan. Đó là một xã hội vận hành dựa trên các mối quan hệ thân hữu, nơi tư duy "gặp gỡ - chi tiền - xong việc" lên ngôi.

Cơ chế này triệt tiêu động lực đổi mới sáng tạo. Tại sao phải đầu tư công nghệ hay đóng thuế đầy đủ khi chỉ cần một tấm giấy phép độc quyền là có thể "ngồi mát ăn bát vàng" hưởng lợi suốt 25 năm? Chính cấu trúc xã hội trừng phạt người trung thực và ưu ái kẻ đi đường tắt này là lực cản lớn nhất khiến Thái Lan dậm chân tại chỗ.

Lời kết: Bài học lịch sử hay ngã rẽ định mệnh?

Nhìn lại lịch sử, năm 1968, người Thái từng giàu hơn người Hàn Quốc. Nhưng rồi Hàn Quốc bứt phá, bỏ lại Thái Lan phía sau và trở thành một bài học kinh điển của kinh tế học thế giới.

Giờ đây, thế kỷ 21 đang viết tiếp một kịch bản tương tự giữa Việt Nam và Thái Lan. Giáo sư Veerayooth kết luận, cách duy nhất để Thái Lan không trở thành "kẻ bại trận" là phải dũng cảm thực hiện "Tăng trưởng dựa trên Cải cách" (Reform-driven Growth). Điều này đòi hỏi sự kiên định để làm những việc "nhàm chán nhưng cấp thiết": thay đổi bộ máy, điều chỉnh động lực xã hội và thiết lập lại cơ chế phân bổ ngân sách.

Câu hỏi mà vị chuyên gia người Thái để ngỏ cũng chính là lời cảnh tỉnh sâu sắc nhất: "Liệu chúng ta có dám cải cách để tiến lên, hay chấp nhận đứng nhìn người hàng xóm vượt qua và bỏ lại mình phía sau?"