Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lịch sử của thương mại ASEAN nhờ sự bùng nổ của chu kỳ công nghệ AI, làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng "Trung Quốc +1" và nhu cầu nội địa phục hồi. Trong đó, Philippines và Việt Nam là hai quốc gia dẫn đầu khu vực về tốc độ tăng trưởng tổng kim ngạch so với năm 2024, đạt mức tăng tương ứng là 19,8% và 18,2%. Bức tranh xuất nhập khẩu cho thấy sự phân hóa rõ rệt về vai trò và thế mạnh của từng nền kinh tế.

Singapore: Giữ vững ngôi vương trạm trung chuyển toàn cầu

Dẫn đầu về quy mô là trạm trung chuyển thương mại (entrepôt) toàn cầu Singapore. Với quy mô luôn vượt xa GDP, đảo quốc này chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD khi đạt tổng kim ngạch khoảng 1.048 tỷ USD (tương đương 1.397,7 tỷ SGD), tăng 8,7%. Trong đó, xuất khẩu đóng góp 554,6 tỷ USD và nhập khẩu đạt 493,7 tỷ USD. Dù ngành hóa dầu sụt giảm do giá và nhu cầu yếu, xuất khẩu nội địa phi dầu mỏ (NODX) vẫn phục hồi mạnh mẽ nhờ ngành điện tử tăng 12,7% nhằm đáp ứng cơn khát chip, thiết bị lưu trữ và máy chủ AI toàn cầu.

Việt Nam: Bứt phá kỷ lục, định hình trung tâm sản xuất mới

Bám sát phía sau là Việt Nam với sự bứt phá kỷ lục, đạt quy mô 930,05 tỷ USD (tăng 18,2%), cho thấy vị thế mới trong top 20 thế giới. Nền kinh tế này xuất khẩu 475 tỷ USD và nhập khẩu 455 tỷ USD, ghi nhận mức thặng dư 20 tỷ USD. Động lực khổng lồ đến từ dòng vốn FDI dịch chuyển khỏi Trung Quốc khi Apple, Samsung, Intel, Amkor mở rộng sản xuất hàng công nghệ cao, linh kiện bán dẫn và điện thoại thông minh.

Về cơ cấu, hàng điện tử và máy tính đã áp đảo hoàn toàn dệt may hay da giày. Bên cạnh đó, xuất khẩu nông sản (gạo, cà phê, sầu riêng, thủy sản) sang Mỹ, EU, Trung Quốc lập đỉnh giá lịch sử. Sự phục hồi của Mỹ (thị trường xuất khẩu số 1) đã kéo đơn hàng đồ gỗ, dệt may tăng vọt, trong khi Trung Quốc tiếp tục là nguồn cung nguyên phụ liệu hàng đầu. Chuyên gia quốc tế dự báo Việt Nam sẽ gia nhập câu lạc bộ 1.000 tỷ USD vào năm 2026 hoặc 2027.

Malaysia và Thái Lan: Duy trì thế mạnh nhưng bộc lộ điểm nghẽn

Ở nhóm tiếp theo, Malaysia ghi nhận mức tăng trưởng bền vững 6,3%, đưa tổng kim ngạch lần đầu vượt mốc 3.000 tỷ RM (đạt khoảng 695 tỷ USD). Nhờ thế mạnh cốt lõi về bán dẫn tại Penang và công nghiệp phụ trợ công nghệ cao, nước này xuất khẩu 365,2 tỷ USD và nhập khẩu 330,7 tỷ USD. Đây là năm thứ 28 liên tiếp (kể từ 1998) Malaysia duy trì xuất siêu, đạt 34,5 tỷ USD.

Trong khi đó, Thái Lan tăng trưởng 12,5%, đạt 684,5 tỷ USD với xuất khẩu nông sản và linh kiện xe điện (EV) làm nòng cốt. Tuy xuất khẩu đạt 339,6 tỷ USD, quốc gia này vẫn chịu mức nhập siêu 5,3 tỷ USD do kim ngạch nhập khẩu lên tới 344,9 tỷ USD để bù đắp lượng lớn nguyên nhiên liệu, tư liệu sản xuất và đối mặt với cạnh tranh gay gắt từ hàng giá rẻ Trung Quốc.

Indonesia và Philippines: Hai thái cực của tài nguyên và tiêu dùng

Trái ngược với Thái Lan, Indonesia là "ông vua" tài nguyên có sức khỏe tài chính rất tốt. Dù tốc độ tăng trưởng thấp nhất nhóm (5,2%) với tổng kim ngạch 524,8 tỷ USD, nước này lại nắm giữ thặng dư khổng lồ 41 tỷ USD (xuất 282,9 tỷ USD, nhập 241,9 tỷ USD). Kết quả này đến từ chính sách "hạ nguồn hóa" kiên quyết: cấm xuất khẩu quặng thô (đặc biệt là Nickel), ép doanh nghiệp FDI xây nhà máy tinh chế và sản xuất pin xe điện nội địa, kết hợp cùng nguồn thu dồi dào từ than đá và dầu cọ.

Cuối cùng, Philippines là nền kinh tế tăng trưởng nóng nhất khu vực (19,8%) nhưng lại gánh thâm hụt kỷ lục 49,2 tỷ USD. Trên tổng kim ngạch 218 tỷ USD, dải màu cam thể hiện xuất khẩu (chủ yếu là linh kiện điện tử thụ động) dù tăng 15% cũng chỉ đạt 84,4 tỷ USD. Con số này quá mất cân đối so với dải màu xanh nhập khẩu khổng lồ 133,6 tỷ USD, nguyên nhân do Philippines phải nhập ồ ạt vật liệu, máy móc cho dự án hạ tầng "Build Better More" và hàng tiêu dùng phục vụ hơn 115 triệu dân.

Tái định hình bản đồ thương mại khu vực

Nếu Singapore và Malaysia duy trì vị thế vững chắc trong mảng công nghệ cao, Indonesia làm giàu nhờ tài nguyên, thì Việt Nam thực sự nổi lên như một hiện tượng bứt phá toàn diện, hội tụ đủ yếu tố FDI, quy mô và thặng dư để tái định hình bản đồ thương mại Đông Nam Á.