Nhìn vào bản đồ giá nhiên liệu đầu tháng 4/2026, khu vực Đông Nam Á đang chứng kiến một sự phân hóa khốc liệt về chi phí năng lượng. Dẫn đầu bảng với mức giá đắt đỏ bậc nhất là Singapore, khi giá xăng vượt ngưỡng 70.000 VNĐ/lít và dầu diesel chạm mức không tưởng gần 87.000 VNĐ/lít. Là một quốc đảo hoàn toàn không có tài nguyên dầu mỏ, cộng với chính sách đánh thuế cực cao nhằm hạn chế phương tiện cá nhân, mức giá này phản ánh đúng định hướng phát triển của họ. Ngay sau Singapore là nhóm các quốc gia đang oằn mình vì phụ thuộc nhập khẩu và gánh nặng tỷ giá như Lào, Philippines và Campuchia. Đặc biệt tại Lào, giá dầu diesel đã vọt lên hơn 61.000 VNĐ/lít và xăng hơn 50.000 VNĐ/lít, đẩy lạm phát và chi phí sinh hoạt của người dân lên mức báo động đỏ. Ở một thái cực hoàn toàn trái ngược, Indonesia vẫn kiên cường giữ vững vị trí "thiên đường nhiên liệu rẻ nhất" với mức giá xăng và dầu chỉ quanh quẩn 20.000 - 21.000 VNĐ/lít, nhờ vào trữ lượng tài nguyên khổng lồ và chính sách trợ giá bất chấp thâm hụt ngân sách của chính phủ nước này.

Sự "vỡ trận" của các quỹ bình ổn và bước ngoặt chính sách

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong biểu đồ mới này là sự thay đổi chóng mặt tại Thái Lan và Malaysia. Thái Lan, sau thời gian dài cố gắng dùng Quỹ Nhiên liệu để neo giữ giá rẻ tạo ra "ảo ảnh" ổn định, nay đã chính thức vỡ trận. Giá xăng tại xứ Chùa Vàng đã nhảy vọt lên hơn 35.000 VNĐ/lít và dầu diesel vượt 38.000 VNĐ/lít. Đây là hệ quả tất yếu khi quỹ bình ổn âm hàng chục ngàn tỷ đồng, buộc chính phủ phải xả van để cứu vãn ngân sách. Bất ngờ hơn cả là Malaysia, quốc gia vốn nổi tiếng với nguồn dầu mỏ dồi dào và giá rẻ. Dù vẫn giữ được giá xăng ở mức thấp (hơn 25.000 VNĐ/lít), nhưng giá dầu diesel của Malaysia đã tăng phi mã lên tới gần 40.700 VNĐ/lít. Động thái này cho thấy quốc gia này đang bắt đầu cắt giảm các khoản trợ cấp đại trà cho dầu diesel, chuyển hướng sang trợ giá có mục tiêu nhằm giảm bớt gánh nặng tài chính quốc gia.

Vị thế của Việt Nam: Nỗ lực kìm giá xăng và thực tế nghiệt ngã của giá dầu

Trong bối cảnh biến động dữ dội đó, Việt Nam đang cho thấy một sự điều hành chính sách đầy thận trọng và linh hoạt. Về mặt hàng xăng, Việt Nam vẫn xuất sắc duy trì ở mức rất cạnh tranh là 25.159 VNĐ/lít, thuộc nhóm rẻ nhất khu vực (chỉ sau Indonesia và ngang ngửa Malaysia). Thậm chí, nếu nhìn sang các cường quốc kinh tế Đông Á trong cùng thời điểm, giá xăng của chúng ta còn rẻ hơn hẳn Nhật Bản (hơn 29.000 VNĐ), Hàn Quốc (hơn 31.000 VNĐ) và Trung Quốc (hơn 35.000 VNĐ). Mức giá xăng hợp lý này là thành quả lớn từ việc vận hành hiệu quả các nhà máy lọc dầu nội địa cùng sự can thiệp nhịp nhàng của Quỹ Bình ổn giá và các công cụ thuế, giúp giảm thiểu cú sốc lạm phát trực tiếp lên đời sống người dân.

Tuy nhiên, câu chuyện lại hoàn toàn khác đối với mặt hàng dầu diesel. Ghi nhận ở mức 40.827 VNĐ/lít, giá dầu tại Việt Nam đã tăng vọt và đắt hơn xăng tới hơn 15.000 VNĐ/lít. Nghịch lý này xuất phát từ đặc thù sản xuất và sự chênh lệch cung - cầu. Về mặt kỹ thuật, diesel là loại nhiên liệu đậm đặc hơn, đòi hỏi chi phí sản xuất cao hơn; từ mỗi ba thùng dầu thô, các nhà máy lọc dầu thường chỉ chiết xuất được một thùng dầu diesel, trong khi thu được tới hai thùng xăng. Quan trọng hơn, diesel được xem là "huyết mạch" của nền kinh tế thực, phục vụ trực tiếp cho vận tải, logistics, công nghiệp và nông nghiệp nên nhu cầu tiêu thụ luôn ở mức khổng lồ. Khi nhu cầu nội địa không ngừng tăng mà nguồn cung toàn cầu lại đang bị thắt chặt nghiêm trọng bởi các xung đột địa chính trị, việc giá diesel bị đẩy lên cao là hệ quả tất yếu. Thay vì dốc cạn Quỹ Bình ổn để trợ giá mù quáng dẫn đến nguy cơ vỡ nợ như bài học từ các nước láng giềng, việc chấp nhận để mặt hàng này tiệm cận với quy luật thị trường là một sự đánh đổi nghiệt ngã nhưng cần thiết để Việt Nam giữ vững an ninh năng lượng và ổn định tài chính vĩ mô trong dài hạn.