Năm 2025 đánh dấu một sự dịch chuyển kiến tạo trong chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu. Mặc dù chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp dụng hàng loạt biện pháp thuế quan quyết liệt nhằm đưa hoạt động sản xuất quay trở lại nước Mỹ, thâm hụt thương mại hàng hóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn chạm mức 900 tỷ USD. Điểm đáng chú ý nhất trong năm qua không nằm ở con số tổng, mà là sự xáo trộn ngoạn mục trên bảng xếp hạng 10 quốc gia có thặng dư thương mại lớn nhất với Washington.

Sự dịch chuyển của dòng chảy thương mại toàn cầu

Dữ liệu về top 10 quốc gia có thâm hụt thương mại lớn nhất với Mỹ cho thấy vị trí dẫn đầu của Trung Quốc đang bị thu hẹp đáng kể. Thặng dư của Bắc Kinh với Washington đã sụt giảm mạnh từ mức 270,4 tỷ USD trong năm 2024 xuống còn 202,1 tỷ USD vào năm 2025.

Tuy nhiên, giới phân tích quốc tế cho rằng các đòn thuế quan không làm giảm nhu cầu nhập khẩu của người Mỹ, mà chỉ tạo ra hiệu ứng "chuyển hướng thương mại" (trade diversion). Khoảng trống mà Trung Quốc để lại đã nhanh chóng được lấp đầy bởi các đối tác khác. Điển hình là Mexico, quốc gia đã vươn lên mạnh mẽ giữ vị trí thứ 2 với mức thặng dư 196,9 tỷ USD trong năm 2025, tăng từ mức 157,2 tỷ USD của năm 2024. Tương tự, Đài Loan (vị trí thứ 4) cũng ghi nhận mức thặng dư tăng vọt từ 67,4 tỷ USD lên mức 146,8 tỷ USD chỉ sau một năm.

Không chỉ ở châu Á hay Mỹ Latinh, xu hướng phân bổ lại chuỗi cung ứng toàn cầu cũng giúp nhiều quốc gia khác hưởng lợi. Ireland (xếp thứ 5) chứng kiến mức thặng dư tăng mạnh từ 80,5 tỷ USD lên 114,2 tỷ USD. Nước láng giềng của Trung Quốc là Ấn Độ (xếp thứ 9) cũng vươn lên với thặng dư tăng từ 45,8 tỷ USD (2024) lên 58,2 tỷ USD (2025), phản ánh nỗ lực của Washington và các tập đoàn đa quốc gia trong việc đa dạng hóa nguồn cung.

Trái ngược với đà tăng trưởng nóng của các thị trường đang nổi, nhóm các đối tác thương mại truyền thống và các nền kinh tế phát triển lại cho thấy một bức tranh bình lặng hơn, thậm chí sụt giảm nhẹ. Thặng dư thương mại của Đức (xếp thứ 6) với Mỹ giảm nhẹ từ 76,4 tỷ USD xuống còn 73,0 tỷ USD. Nhật Bản (thứ 8) gần như đi ngang, nhích nhẹ từ 62,6 tỷ lên 63,9 tỷ USD, trong khi Hàn Quốc (thứ 10) chứng kiến thặng dư giảm từ 60,2 tỷ USD xuống 56,4 tỷ USD.

Đà tăng trưởng kỷ lục của Việt Nam và rủi ro

Trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng này, khu vực Đông Nam Á đang là điểm sáng, trong đó Việt Nam nổi lên như một mắt xích thay thế quan trọng nhất. Thống kê năm 2025 cho thấy Việt Nam đã đứng thứ 3 trong top các quốc gia có thặng dư thương mại lớn nhất với Mỹ, vượt qua cả các "ông lớn" như Đài Loan hay Đức. Mức thặng dư của Việt Nam đạt con số khổng lồ 178,2 tỷ USD, tăng vọt so với mức 113,2 tỷ USD của năm 2024. Ngoài ra, một đại diện khác của ASEAN là Thái Lan (thứ 7) cũng chứng kiến thặng dư tăng từ 41,5 tỷ USD (2024) lên 71,9 tỷ USD (2025).

Đà tăng trưởng của Việt Nam dường như không có dấu hiệu chững lại khi bước sang năm mới. Chỉ tính riêng trong tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất siêu sang Hoa Kỳ đạt 12,0 tỷ USD, tăng 28,6% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức cao kỷ lục và có khả năng sẽ tiếp tục tăng trong toàn bộ quý I.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của giới quan sát quốc tế, sự trỗi dậy mạnh mẽ này mang tính hai mặt. Tờ Bloomberg và Al Jazeera nhận định rằng dòng hàng hóa khổng lồ đổ vào Mỹ từ các thị trường thay thế đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ Nhà Trắng. Chuyên gia kinh tế Chad Bown từ Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cảnh báo trên tờ Associated Press (AP) rằng, việc khoảng cách thâm hụt với Đài Loan và Việt Nam ngày càng nới rộng có thể đặt các nền kinh tế này vào trong tầm ngắm của Washington. Nếu ông Trump chuyển hướng tập trung từ việc kìm hãm Trung Quốc sang việc xử lý triệt để các con số thâm hụt song phương đang mất cân đối với nhóm các nước đang thặng dư lớn nhất, những rủi ro về thuế quan trả đũa là hoàn toàn có thể xảy ra.

Tóm lại, những số liệu bùng nổ trong năm 2025 và đầu năm 2026 là minh chứng rõ nét cho năng lực sản xuất và sự hội nhập sâu rộng của Việt Nam cũng như các nước đang phát triển khác vào chuỗi cung ứng Mỹ. Thế nhưng, bài toán đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là làm sao để duy trì công suất nhà máy, mà còn là nghệ thuật cân bằng ngoại giao thương mại để làm dịu đi những lo ngại từ nền kinh tế lớn nhất thế giới.