Dù đã có mặt tại Việt Nam tròn 3 thập kỷ và hưởng vô số ưu đãi thuế quan, Toyota Việt Nam vẫn chỉ dừng lại ở con số 13 nhà cung cấp thuần Việt tham gia vào chuỗi cung ứng. Con số "nhỏ giọt" này trở nên lu mờ và đáng thất vọng khi đặt cạnh nỗ lực của VinFast – hãng xe non trẻ nhưng đã mở toang cánh cửa cho 700 doanh nghiệp tham gia mạng lưới sản xuất.

Chiến lược "Chia bài" tại ASEAN và thân phận "Vùng trũng" của Việt Nam

Để hiểu tại sao con số 13 lại là một sự "cố tình" hơn là "bất lực", cần nhìn vào bàn cờ Đông Nam Á. Tại Thái Lan – "Detroit của Châu Á" hay Indonesia, Toyota đã xây dựng những đại bản doanh sản xuất thực thụ với tỷ lệ nội địa hóa lên tới 80-90%. Tại Malaysia, áp lực cạnh tranh sòng phẳng từ hãng xe nội địa Proton đã buộc Toyota phải đầu tư nghiêm túc và chia sẻ giá trị thực chất để tồn tại.

Ngược lại, tại Việt Nam suốt 30 năm qua, khi chưa có đối trọng nội địa, Toyota dường như đã chọn chiến lược "hớt váng". Họ coi đây đơn thuần là "vùng trũng" để tiêu thụ các sản phẩm lắp ráp (CKD) từ linh kiện nhập khẩu, thay vì một cứ điểm sản xuất chiến lược. Không áp lực cạnh tranh, không bị buộc phải chuyển giao công nghệ, Toyota đã biến Việt Nam thành thị trường béo bở để xả hàng từ các nhà máy Thái Lan và Indonesia. Con số 13 nhà cung cấp sau 30 năm chính là hệ quả của tư duy "người trọ" đó – đến để bán hàng, mang lợi nhuận đi, chứ không phải để xây dựng nền móng.

Sự đối lập giữa "Lời nói hoa mỹ" và "Hành động quyết liệt"

Trong khi "gã khổng lồ" Nhật Bản vẫn loay hoay với các khóa "đào tạo cải tiến" hay "tư vấn tại hiện trường" mang tính hình thức, VinFast đã tạo ra một cuộc cách mạng thực sự bằng những cam kết tài chính đanh thép. Hãng xe Việt không chỉ nói, họ hành động bằng cách đánh trúng vào nỗi lo lớn nhất của doanh nghiệp phụ trợ: Vốn và Đầu ra.

Thay vì những lời khuyên chung chung, VinFast hỗ trợ giảm tới 50% phí thuê đất trong 3 năm đầu cho đối tác xây dựng nhà máy, đồng thời cam kết bao tiêu sản phẩm đầu ra. Chính sự "chơi đẹp" này đã giúp các doanh nghiệp Việt trút bỏ gánh nặng tâm lý, dám mạnh dạn đầu tư dây chuyền triệu đô. VinFast không chỉ dừng lại ở việc mua ốc vít hay bao bì; họ trực tiếp kết nối doanh nghiệp Việt với các đối tác công nghệ hàng đầu thế giới để chuyển giao tri thức, từ đó làm chủ những linh kiện phức tạp.

Những con số biết nói: Khi doanh nghiệp Việt "Hóa Rồng"

Trong khi Toyota vẫn loay hoay với lý do "doanh nghiệp Việt chưa đủ năng lực", thì VinFast đã chứng minh điều ngược lại bằng hành động. Không chỉ mở cửa, VinFast còn tạo ra những cú hích tăng trưởng thần kỳ cho các đối tác nội địa, điều mà Toyota chưa từng làm được.

Câu chuyện của CNC Vina là minh chứng hùng hồn nhất. Từ một cơ sở sản xuất với quy mô tài sản 30 triệu USD, sau hơn 7 năm tham gia chuỗi cung ứng dập thân vỏ cho VinFast, doanh nghiệp này đã tăng trưởng tới 12 lần, đạt quy mô 500 triệu USD. Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch CNC Vina thừa nhận chính tư duy lớn của VinFast đã chia sẻ động lực để họ bứt phá, từ một doanh nghiệp nhỏ trở thành "gã khổng lồ" trong ngành phụ trợ.

Hay như Công ty TNHH Ý Chí Việt, họ coi cái bắt tay với VinFast năm 2020 là cơ hội "lửa thử vàng". Từ định kiến "Việt Nam không làm nổi ốc vít", doanh nghiệp này hiện đã cung cấp hơn 80 linh kiện và 60 khung nhựa cho các dòng xe cao cấp như VF 9 hay xe buýt điện. Sự tin tưởng của VinFast đã giúp họ phá bỏ rào cản tâm lý, chứng minh người Việt hoàn toàn đủ sức kiểm soát chất lượng khắt khe của ngành ô tô thế giới.

Không dừng lại ở đó, niềm tin mà VinFast tạo ra lớn đến mức các doanh nghiệp sẵn sàng dốc vốn đầu tư ngược lại. Bà Đặng Thị Thu Phương, Giám đốc Công ty CP Công nghệ Chính xác Thành Công, khẳng định niềm tin mãnh liệt vào VinFast đã thúc đẩy bà đầu tư thêm 2 dây chuyền mới trị giá 80 tỷ đồng. Từ một đơn vị làm linh kiện gia dụng, nhờ cơ hội VinFast trao, họ đã chuyển mình làm chủ linh kiện ô tô với giá thành cạnh tranh hơn cả hàng nhập khẩu.

Những ví dụ từ CNC Vina, Ý Chí Việt hay Thành Công là cái tát vào sự trì trệ của khối FDI. Thực tế chứng minh, doanh nghiệp Việt không yếu, họ chỉ thiếu một "bà đỡ" có Tâm và có Tầm như VinFast.

Con số 13 của Toyota sau 30 năm so với sự tăng trưởng 12 lần của đối tác VinFast là một lời cảnh tỉnh. Nó cho thấy nếu không có thương hiệu ô tô quốc gia, người Việt sẽ mãi chỉ là kẻ làm thuê trên chính sân nhà. Đã đến lúc chính sách vĩ mô cần ưu tiên cho những người thực sự vun trồng gốc rễ công nghiệp như VinFast, thay vì tiếp tục ưu đãi cho những "vị khách" đã ở trọ quá lâu nhưng vẫn lừng khừng trong việc đóng góp cho gia chủ.