Trong những năm gần đây, "đối thủ so sánh" của kinh tế Thái Lan đã có sự thay đổi rõ rệt. Không còn là Malaysia – quốc gia đã bỏ xa Thái Lan và đang tiến gần đến ngưỡng thu nhập cao vào năm 2030 – mà thay vào đó là sự trỗi dậy của Indonesia và đặc biệt là Việt Nam.

Cả Indonesia và Việt Nam đều ghi nhận tốc độ tăng trưởng ấn tượng trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, với nhiều điểm tương đồng về cơ cấu kinh tế, năng lực sản xuất và bối cảnh phát triển, Việt Nam thường xuyên được đặt lên bàn cân so sánh với Thái Lan. Điều này dẫn đến một câu hỏi ngày càng lớn: "Liệu Việt Nam có thực sự sắp vượt qua Thái Lan?". Hãy cùng báo chí Thái Lan và những phân tích thẳng thắn từ một chuyên gia kinh tế nước này nhìn lại cục diện hiện tại:

Cuộc đua song mã về quy mô kinh tế

Nếu chỉ xét thuần túy về quy mô nền kinh tế, các chỉ số cơ bản đang cho thấy một cuộc rượt đuổi sát nút. Năm 2024, Tổng sản phẩm quốc dân (GNP) của Thái Lan đạt 461 tỷ USD (tương đương 6.573 USD/người). Trong khi đó, Việt Nam đang bám đuổi quyết liệt với 405 tỷ USD (tương đương 4.017 USD/người). Khoảng cách về quy mô kinh tế giữa hai nước đang thu hẹp đáng kể.

Một phép tính đơn giản dựa trên tốc độ tăng trưởng trung bình giai đoạn 2021-2024 (Thái Lan 2,17%, Việt Nam 5,81%) cho thấy: Quy mô kinh tế của Việt Nam có thể vượt Thái Lan vào khoảng năm 2028-2029. Tuy nhiên, xét về thu nhập bình quân đầu người, Việt Nam sẽ cần chặng đường dài hơn nhiều, dự kiến phải đến năm 2042 mới có thể bắt kịp.

Nếu sử dụng thước đo Sức mua tương đương (PPP), khoảng cách này càng được rút ngắn. Năm 2024, GDP (PPP) của Thái Lan đạt 1,55 nghìn tỷ USD, trong khi Việt Nam đã chạm mốc 1,45 nghìn tỷ USD. Với tốc độ tăng trưởng hiện tại, GDP (PPP) của Việt Nam dự kiến sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026. Mặc dù vậy, về GDP (PPP) bình quân đầu người, Việt Nam vẫn cần ít nhất đến năm 2039 để san bằng cách biệt.

Tóm lại, Việt Nam hoàn toàn có khả năng vượt Thái Lan về quy mô nền kinh tế tổng thể vào năm 2030. Tuy nhiên, để vượt qua về mức sống (thu nhập bình quân đầu người), Việt Nam cần thêm 15-20 năm nữa, chủ yếu do quy mô dân số lớn hơn nhiều (101,6 triệu người so với 71,6 triệu của Thái Lan).

Năng suất: "Vũ khí" giúp Việt Nam bứt tốc

Dự báo trên dựa trên giả định Thái Lan tăng trưởng 2% và Việt Nam 5%. Nhưng trong thực tế, năng suất (productivity) mới là động lực cốt lõi.

Chỉ số Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) – thước đo hiệu quả sản xuất từ công nghệ và quản lý – cho thấy sự chênh lệch rõ rệt. Giai đoạn 2020-2023, TFP của Việt Nam tăng trung bình 1,3%, trong khi Thái Lan chỉ đạt mức khiêm tốn 0,3% (mức trung bình ASEAN là 1,5%).

Về tích lũy vốn và lao động, Việt Nam cũng đang áp đảo. Tốc độ tích lũy tài sản cố định (Gross Fixed Capital Formation) của Việt Nam tăng trưởng 4,34%, gấp gần 10 lần so với mức 0,45% của Thái Lan. Đáng chú ý, năng suất lao động bình quân của Việt Nam tăng tới 4,6%, trong khi Thái Lan chỉ nhích nhẹ 0,6%.

Với những con số biết nói này, khả năng cao là Việt Nam sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng vượt trội và phả hơi nóng vào gáy Thái Lan trong 3-5 năm tới.

"Trần kính" và những thách thức của người đi sau

Tuy nhiên, hành trình vượt mặt Thái Lan không trải đầy hoa hồng. Việt Nam đang đối mặt với những "trần kính" hạn chế đà tăng trưởng:

• Phụ thuộc vào FDI: Sự bùng nổ của Việt Nam dựa quá nhiều vào vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt trong lĩnh vực lắp ráp điện tử và dệt may từ các ông lớn như Samsung, LG, hay các nhà đầu tư Trung Quốc, Nhật Bản. Dù hưởng lợi từ chiến tranh thương mại, vị thế này rất nhạy cảm với biến động địa chính trị, điển hình là nguy cơ bị Mỹ áp thuế quan gần đây.
• Công nghiệp phụ trợ yếu: Việt Nam vẫn chủ yếu đóng vai trò "công xưởng lắp ráp". Giá trị gia tăng nội địa thấp, với 48% giá trị xuất khẩu đến từ khối ngoại và phần lớn nguyên liệu đầu vào phải nhập khẩu. Thiếu vắng các tập đoàn nội địa đủ sức cạnh tranh toàn cầu và sự tham gia mờ nhạt của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi giá trị là điểm yếu chí tử.
• Chất lượng lao động: Dù sở hữu nguồn nhân lực dồi dào, Việt Nam vẫn thiếu trầm trọng lao động kỹ năng cao, kỹ sư và chuyên gia công nghệ, chưa đáp ứng kịp tốc độ phát triển công nghiệp.

Lời kết: Cuộc đua của hai "vận động viên"

Cả Thái Lan và Việt Nam đều đang giống như hai vận động viên đang nỗ lực bám đuổi các nước phát triển, cùng đối mặt với rào cản chung là "Bẫy thu nhập trung bình". Việt Nam đang nỗ lực với chiến lược "Đổi mới 2.0", tập trung xây dựng khu vực tư nhân lớn mạnh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Thái Lan cũng có Chiến lược Quốc gia 20 năm, dù kết quả thực tế chưa thực sự rõ nét.

Tuy nhiên, Thái Lan đang ở thế khó hơn. Giống như một vận động viên "trung niên" với sức khỏe đang xuống dốc, Thái Lan buộc phải nỗ lực gấp bội để giữ khoảng cách với một Việt Nam "trẻ trung, sung sức" hơn. Điều quan trọng nhất lúc này là Thái Lan không được phép dừng lại. Nếu tiếp tục giảm tốc và đứng yên, việc bị Việt Nam vượt qua là điều chắc chắn, ngay cả khi Việt Nam không cần phải tăng tốc thêm nữa.