Bức tranh thương mại toàn cầu đang chứng kiến sự dịch chuyển dòng vốn mạnh mẽ, trong đó Việt Nam nổi lên như một mắt xích không thể thay thế. Số liệu mới nhất cho thấy Việt Nam đã vững vàng ở vị trí thứ 3 trong danh sách các quốc gia có thặng dư thương mại lớn nhất với Hoa Kỳ, vượt qua nhiều cường quốc kinh tế như Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc.

Cú bứt tốc của "công xưởng mới"

Theo số liệu thống kê so sánh giữa năm 2023 và 2024, trong khi "công xưởng thế giới" Trung Quốc ghi nhận sự sụt giảm thặng dư thương mại với Mỹ từ 279,4 tỷ USD xuống còn 270,4 tỷ USD, thì Việt Nam lại đang trong đà tăng trưởng ấn tượng. Cụ thể, thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ đã tăng từ 104,6 tỷ USD (2023) lên mức 113,2 tỷ USD (2024), xác lập vị thế vững chắc trong Top 3, chỉ đứng sau Trung Quốc và Mexico.

Đà tăng trưởng này không có dấu hiệu dừng lại. Số liệu cập nhật cho thấy chỉ trong 10 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã đạt mức thặng dư kỷ lục 111 tỷ USD với Mỹ. Điều này phản ánh xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu (China +1), khi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng tin chọn Việt Nam làm trung tâm sản xuất các mặt hàng chủ lực như dệt may, da giày, và đặc biệt là linh kiện điện tử để xuất khẩu sang thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới.

Sự trỗi dậy của các đối tác châu Á và áp lực lên đồng USD

Bên cạnh Việt Nam, các nền kinh tế châu Á khác như Đài Loan và Thái Lan cũng ghi nhận mức tăng trưởng thặng dư đáng kể. Đài Loan tăng vọt từ 48 tỷ USD lên 67,4 tỷ USD, trong khi Thái Lan cũng nhích nhẹ lên 41,5 tỷ USD.

Ngược lại, các đồng minh truyền thống của Mỹ như Đức, Nhật Bản và Canada lại chứng kiến kim ngạch thặng dư sụt giảm. Điều này cho thấy hàng hóa từ các nền kinh tế mới nổi đang ngày càng chiếm ưu thế về giá cả và khả năng cung ứng trong giỏ hàng nhập khẩu của người Mỹ.

"Con dao hai lưỡi" và bóng dáng chính sách bảo hộ

Tuy nhiên, con số thặng dư kỷ lục này cũng đặt Việt Nam vào "tầm ngắm" của các nhà hoạch định chính sách tại Washington. Việc thặng dư thương mại quá lớn thường được phía Mỹ xem xét kỹ lưỡng dưới lăng kính về thao túng tiền tệ hoặc các rào cản thương mại không công bằng.

Hình ảnh cựu Tổng thống Donald Trump xuất hiện là một lời nhắc nhở đầy sức nặng về khả năng quay trở lại của các chính sách "Nước Mỹ trên hết" (America First). Nếu xu hướng thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam tiếp tục nới rộng không kiểm soát, nguy cơ về các biện pháp phòng vệ thương mại, áp thuế hay các cuộc điều tra nguồn gốc xuất xứ (để tránh lẩn tránh thuế từ Trung Quốc) là hoàn toàn hiện hữu.

Triển vọng và thách thức

Vị trí thứ 3 trong bảng xếp hạng thặng dư với Mỹ là minh chứng cho năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, để duy trì quan hệ thương mại bền vững, bài toán đặt ra cho Việt Nam trong thời gian tới không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn, mà còn là nỗ lực cân bằng cán cân thương mại: Tăng cường nhập khẩu máy móc, công nghệ cao, năng lượng và nông sản từ Mỹ, đồng thời minh bạch hóa chuỗi cung ứng để tránh những rủi ro địa chính trị không đáng có.