Không còn là những bản quy hoạch nằm trên giấy hay những dự án ì ạch kéo dài cả thập kỷ, bức tranh hạ tầng giao thông Việt Nam đang bước vào một giai đoạn bùng nổ chưa từng có. Từ biên giới phía Bắc đến đảo ngọc phương Nam, tiếng còi tàu đang báo hiệu một cuộc cách mạng về tốc độ, với sự nhập cuộc đầy quyết đoán của khối tư nhân.

Từ "giấc mơ" đến những công trường "không ngủ"

Các tuyến đường huyết mạch không chỉ dừng lại ở việc giải quyết ùn tắc nội đô mà còn mang tầm nhìn chiến lược về kinh tế và an ninh quốc phòng. Tiêu biểu là tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Với tổng mức đầu tư hơn 200.000 tỷ đồng và vận tốc thiết kế 160km/h, đây không đơn thuần là một tuyến vận tải, mà là "con đường tơ lụa" mới kết nối cửa ngõ giao thương biên giới với cảng biển lớn nhất miền Bắc, hứa hẹn rút ngắn thời gian và chi phí logistics xuống mức thấp kỷ lục.

Điểm nhấn đặc biệt nhất trong "kỷ nguyên đường sắt" này chính là cơ chế xã hội hóa, mở toang cánh cửa cho những tập đoàn tư nhân hàng đầu tham gia vào lĩnh vực vốn được coi là "lãnh địa" của đầu tư công.

Vingroup, với tiềm lực tài chính và khả năng thi công "thần tốc" đã được kiểm chứng, đang gây chấn động khi tham gia vào dự án đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ. Không chọn giải pháp an toàn, Vingroup hướng tới công nghệ 350km/h – chuẩn mực của đường sắt cao tốc thế giới. Việc đặt mục tiêu vận hành vào quý IV/2028 cho một tuyến đường dài 54km với tổng vốn hơn 100.000 tỷ đồng là một thách thức khổng lồ, nhưng cũng là lời khẳng định đanh thép về năng lực của doanh nghiệp Việt trong việc làm chủ các siêu dự án. Tuyến đường này được kỳ vọng sẽ biến Cần Giờ từ một huyện đảo ngủ quên thành "thành phố tỷ phú" trong tương lai gần.

Ở cực Nam tổ quốc, Sun Group cũng không đứng ngoài cuộc chơi khi tiên phong đưa loại hình đường sắt đô thị (LRT) ra đảo. Tuyến đường sắt Phú Quốc (giai đoạn 1) với vốn đầu tư gần 9.000 tỷ đồng không chỉ giải quyết bài toán giao thông cho đảo ngọc mà còn là một sản phẩm du lịch cao cấp. Với tốc độ triển khai nhanh (dự kiến hoàn thành 2026-2027), Sun Group đang chứng minh rằng hạ tầng giao thông hiện đại có thể hiện diện ở bất cứ đâu, kể cả hải đảo xa xôi, miễn là có sự đầu tư bài bản.

Mạng lưới kết nối đa tầng và trục xương sống quốc gia

Bức tranh đường sắt Việt Nam hiện nay không còn là những nét vẽ rời rạc. Đó là sự kết hợp đồng bộ giữa đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao và mạng lưới Metro nội đô. Các tuyến Metro trọng điểm tại Hà Nội và TP.HCM đang được đẩy nhanh tiến độ với mốc hoàn thành 2025-2030, tạo nên áp lực thi công lớn nhưng hứa hẹn thay đổi hoàn toàn diện mạo giao thông.

Đặc biệt, mọi ánh mắt đang đổ dồn về "siêu dự án" đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trị giá hơn 67 tỷ USD. Với vận tốc 350km/h, trục xương sống dài 1.541km này sẽ đóng vai trò như "động mạch chủ", kết nối đồng bộ với các tuyến đường sắt đô thị và du lịch mà khối tư nhân đang triển khai, tạo nên hệ thống giao thông xuyên suốt. Đồng thời, xu hướng "xanh hóa" với công nghệ vận hành bằng điện năng cũng mở ra cơ hội vàng cho ngành công nghiệp cơ khí nội địa vươn lên làm chủ công nghệ.

Nốt trầm cần thiết: Bài học quá khứ và "hàng rào thép" giám sát

Tuy nhiên, giữa không khí hân hoan, những "vết sẹo" từ Cát Linh - Hà Đông hay Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên vẫn là lời nhắc nhở đanh thép về ám ảnh đội vốn và trễ hẹn. Sự nhập cuộc của tư nhân có thể giải quyết bài toán năng lực thi công, nhưng "nút thắt" kinh điển về giải phóng mặt bằng và hành lang pháp lý PPP vẫn cần sự quyết liệt chưa từng có từ phía Nhà nước để dòng vốn trăm nghìn tỷ không bị "đắp chiếu".

Bên cạnh đó, tham vọng "thần tốc" với những tuyến đường 350km/h không cho phép tồn tại tư duy chủ quan. Một cơ chế giám sát kỹ thuật "thép" và độc lập là điều kiện tiên quyết, bởi sai số ở vận tốc này gần như bằng không. Để không lặp lại kịch bản "thập kỷ chờ đợi", chúng ta cần cái đầu lạnh để giám sát song hành cùng trái tim nóng của khát vọng, đảm bảo những đại công trường hôm nay không trở thành "bảo tàng chậm tiến độ" của ngày mai.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để "hóa rồng" hệ thống hạ tầng giao thông. Sự xuất hiện của những tuyến đường sắt 350km/h hay những tuyến Metro xuyên tâm được xây dựng bởi chính những tập đoàn trong nước cho thấy sự trưởng thành vượt bậc về nội lực kinh tế.