Nền kinh tế Đức đã suy yếu đến mức chính thức rơi vào trạng thái "suy thoái" (recession) vào Quý 1 năm 2023. Mặc dù hai quý sau đó đã thoát khỏi suy thoái về mặt kỹ thuật, nhưng lại tái rơi vào tình trạng này trong Quý 1 năm 2024. Dù thoát ra được một lần nữa vào Quý 3 năm 2024, nhưng sau đó nền kinh tế gần như không tăng trưởng, hay có thể nói là vẫn tiếp tục nằm trong trạng thái "trì trệ" (stagnation).

Người dân Đức đã phải đối mặt với tình trạng kinh tế này trong nhiều năm và đến nay vẫn chưa có dấu hiệu khả quan. Mặc dù gần đây chỉ số thị trường chứng khoán Đức (DAX) tăng vọt gần chạm mức cao nhất lịch sử, và giá cổ phiếu của 40 công ty lớn nhất Đức tăng 19% trong năm nay – tạo ra niềm hy vọng cho giới doanh nghiệp và cổ đông – nhưng truyền thông Đức gọi đây chỉ là "ảo ảnh". Lý do là 4/5 doanh thu của các công ty này đến từ thị trường nước ngoài. Do đó, doanh thu tăng trưởng không phản ánh đúng thực trạng của nền kinh tế trong nước.

3 vấn đề lớn của kinh tế Đức

Tờ Handelsblatt, nhật báo kinh tế - tài chính nổi tiếng của Đức, đã phân tích vào tháng 11 vừa qua rằng nền kinh tế Đức đang đối mặt với nhiều rào cản lớn ngăn cản sự phục hồi bền vững, với 3 vấn đề chính:

• Địa chính trị (Geopolitics): Sự trì trệ của kinh tế Đức trong Quý 3 chủ yếu do khối lượng xuất khẩu giảm. Nguyên nhân đến từ áp lực của các chính sách bảo hộ thương mại và cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, gây ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu của Đức.
• Đánh giá tình hình tiêu cực: Mặc dù chính phủ mới dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Friedrich Merz đang cố gắng khôi phục niềm tin, nhưng các tranh chấp giữa các đảng trong liên minh cầm quyền (Union và SPD) về cải cách cơ cấu năng lượng, phúc lợi xã hội và hệ thống hành chính khiến khu vực doanh nghiệp vẫn thiếu tin tưởng. Trong khi đó, các hộ gia đình vẫn thắt chặt chi tiêu và tích cực tiết kiệm để chuẩn bị cho khả năng kinh tế suy thoái.
• Đức đang gặp khó khăn với tư cách là một "cơ sở kinh doanh": Đức đang đối mặt với các vấn đề cơ cấu ngày càng phức tạp như thiếu hụt lao động, giá năng lượng cao, cùng hệ thống quan liêu phức tạp và chậm chạp. Những yếu tố này đang bào mòn tiềm năng của đất nước với tư cách là một địa điểm đặt trụ sở kinh doanh.

Kinh tế chưa có tín hiệu tốt, chỉ thấy tệ hơn

Dữ liệu từ báo cáo của Handelsblatt (được Văn phòng Xúc tiến Thương mại tại Berlin trích dẫn) chỉ ra rằng trong Quý 3, doanh thu của ngành công nghiệp Đức giảm 0.5% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 525 tỷ Euro. Trong đó, ngành công nghiệp ô tô có doanh thu giảm mạnh nhất ở mức 3.2%. Kể từ Quý 3 năm 2023 đến nay, doanh thu công nghiệp Đức đã giảm liên tục qua từng quý.

"Tình trạng suy thoái trong lĩnh vực công nghiệp vẫn tiếp diễn và chưa có dấu hiệu phục hồi," Jan Brorhilker, thành viên ban điều hành của EY – công ty tư vấn hàng đầu thế giới cho biết. Ông chỉ ra nhiều nguyên nhân dẫn đến sự suy thoái này: (1) Nhu cầu nội địa yếu kéo dài, (2) Thiếu hụt đầu tư, (3) Giá năng lượng tăng cao, (4) Chi phí lao động phi lương (Non-Wage Labour Costs) cao, (5) Rào cản thương mại do thuế quan, và (6) Sự cạnh tranh gia tăng. Tất cả đang tạo áp lực nặng nề lên khu vực tư nhân.

Mặc dù chính phủ Đức có các dự án đầu tư với hy vọng kích thích kinh tế, nhưng Brorhilker cho rằng gói đầu tư 500 tỷ Euro của chính phủ liên bang có thể sẽ không giúp ích gì nhiều.

Thị trường xuất khẩu biến mất, doanh nghiệp cắt giảm nhân sự

Khủng hoảng kinh tế Đức càng trở nên tồi tệ hơn khi thị trường Mỹ – thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của các công ty Đức – đang dần thu hẹp. Xuất khẩu của Đức sang Mỹ giảm 10% trong Quý 2 và giảm tiếp 16% trong Quý 3. Nguyên nhân chính là do việc áp thuế nhập khẩu theo chính sách của Donald Trump, với mức thuế 15% áp lên hàng hóa từ Liên minh Châu Âu (EU).

Vấn đề càng trầm trọng khi doanh số tại Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Trung Quốc vốn là thị trường quan trọng, nhưng trong Quý 3, xuất khẩu sang nước này giảm 8% so với cùng kỳ năm trước. Hiện tại, Trung Quốc đã tụt xuống vị trí thứ 8 trong các thị trường xuất khẩu của Đức, từ vị trí thứ 2 cách đây 5 năm.

Khi thị trường thu hẹp, các doanh nghiệp phản ứng bằng cách cắt giảm nhân sự. Tính đến ngày 30/9/2025, số lượng nhân viên trong ngành công nghiệp giảm 2.2% so với 12 tháng trước đó, tương đương mất 120,300 việc làm trong một năm. So với năm 2019 (trước dịch Covid-19), số lượng nhân viên ròng đã giảm 271,700 người, tương đương giảm 4.8%.

Khi xét theo từng ngành, chỉ có ngành thực phẩm là tăng nhân sự (tăng 1.8%). Ngành bị ảnh hưởng nặng nề nhất là công nghiệp ô tô, với mức giảm 6.3% so với năm trước – mức giảm mạnh hơn bất kỳ ngành nào khác, tương đương mất hơn 48,800 vị trí. So với năm 2019, số lượng việc làm ngành ô tô giảm 112,000 vị trí, tức giảm 13%. Điều này có nghĩa là trong 6 năm qua, gần 1/7 số việc làm trong ngành ô tô Đức đã biến mất.

Jan Brorhilker từ EY nhận định rằng làn sóng cắt giảm nhân sự chưa có dấu hiệu kết thúc, đặc biệt trong ngành ô tô, do nhiều yếu tố tiêu cực như lợi nhuận giảm, dư thừa công suất, rào cản thương mại và thị trường nước ngoài suy yếu. Mặc dù ngành công nghiệp quốc phòng đang bùng nổ và có một số dây chuyền sản xuất trùng lặp với ngành ô tô, nhưng nhu cầu nhân lực vẫn không đủ lớn để bù đắp số lượng việc làm đã mất.

Dữ liệu khảo sát từ PwC trước Quý 3 cho thấy cứ 4 giám đốc điều hành thì có 1 người nhìn nhận tích cực về kinh tế Đức trong 12 tháng tới. Tuy nhiên hiện tại, con số này đã giảm xuống chỉ còn 1 trên 5 người.

Ngành công nghiệp rục rịch dời cơ sở sản xuất

Áp lực chi phí tăng cao và nhu cầu yếu đang gây khó khăn cho nhiều công ty kỹ thuật cơ khí. Trong Quý 3, tỷ lệ sử dụng công suất trung bình chỉ đạt 80.8% – mức thấp nhất kể từ đại dịch Covid-19.

Khảo sát mới nhất của Viện Kinh tế Đức (IW) cho thấy 36% công ty Đức dự định cắt giảm việc làm trong năm 2026, con số này lên tới 41% trong lĩnh vực sản xuất. Xu hướng tiêu cực này được xác nhận bởi chỉ số việc làm của Viện Ifo, giảm 1 điểm xuống còn 92.5 điểm – mức thấp nhất trong hơn 5 năm qua.

Do các vấn đề dai dẳng, ngày càng nhiều công ty cân nhắc chuyển toàn bộ hoặc một phần sản xuất ra khỏi Đức. Theo khảo sát của Deloitte và Liên đoàn Công nghiệp Đức (BDI) với 148 giám đốc điều hành chuỗi cung ứng sản xuất: 68% cho biết có kế hoạch di dời sản xuất trong 2-3 năm tới do thuế nhập khẩu của Mỹ, và khoảng 26% dự định chuyển sang Mỹ.

EU là thị trường cứu cánh

Trong bối cảnh mất mát các thị trường lớn, sự phát triển tích cực tại các thị trường quan trọng trong Liên minh Châu Âu (EU) có thể là cứu cánh cho Đức.

Dữ liệu EY Industry Barometer cho thấy trong Quý 3/2025, xuất khẩu công nghiệp Đức sang khu vực đồng Euro (Eurozone) tăng 2.3% so với cùng kỳ năm trước. Cụ thể, xuất khẩu sang Pháp tăng 6% và sang Hà Lan tăng 8%.

Báo cáo phân tích rằng chuỗi cung ứng ngắn hơn và thương mại tự do trong EU đang mang lại lợi ích. Ngoài ra, việc các nước châu Âu đầu tư mạnh vào kỹ thuật số, tự động hóa, công nghệ xanh và chính sách 'Thỏa thuận Xanh' (Green Deal) của EU đang làm tăng nhu cầu đối với các ngành công nghiệp chủ chốt của Đức như kỹ thuật cơ khí, kỹ thuật điện và công nghệ năng lượng.

Đồng thời, môi trường kinh doanh chung cũng có xu hướng tốt lên. Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã giảm lãi suất cơ bản 8 lần kể từ tháng 6/2024, từ 4% xuống còn 2%, giúp các doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

Brorhilker nhận định sự hội nhập quốc tế cao và quan hệ thương mại mạnh mẽ với các nước châu Âu là điểm mạnh quan trọng của công nghiệp Đức. Hiện tại, các công ty lớn toàn cầu trong chỉ số DAX đang tận dụng tối đa lợi thế này. Mặc dù Đức trải qua suy thoái và trì trệ suốt 3 năm qua, phần lớn các công ty này vẫn có lợi nhuận tốt. Handelsblatt dự báo 40 công ty thuộc chỉ số DAX sẽ đạt lợi nhuận ròng 115 tỷ Euro trong năm tài chính 2025, chỉ thấp hơn 7% so với mức kỷ lục của năm 2021.