Chỉ đạo mới nhất từ Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra một "tối hậu thư" đầy sức nặng: Tháng 1/2026 phải là thời điểm chốt phương án đầu tư cho đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Bộ Xây Dựng chịu trách nhiệm chính về quy hoạch tuyến và phương thức vận hành và rà soát định mức, đơn giá và công nghệ để đảm bảo tính khả thi tài chính. Giữa bối cảnh đó, sự xuất hiện của hai liên danh Thaco và VinSpeed đã biến dự án này thành cuộc cạnh tranh khốc liệt nhất thập kỷ về công nghệ và tốc độ thi công.

Khi công nghệ Hàn Quốc đối đầu "cỗ máy" Đức

Ở phía liên danh Thaco, chiến lược "nội địa hóa" được đặt lên hàng đầu thông qua cái bắt tay với Hyundai Rotem (Hàn Quốc). Phương án được Thaco đặt lên bàn đàm phán là dòng tàu KTX-Cheongryong (EMU-320) thế hệ mới nhất, vừa vận hành thương mại đầu năm 2024. Với tốc độ thiết kế 352km/h và vận hành ổn định ở mức 320km/h, đây là lựa chọn an toàn, phù hợp với tiêu chuẩn 350km/h mà Chính phủ yêu cầu. Tuy nhiên, giới chuyên môn vẫn còn đó những "nốt trầm" lo ngại khi nhìn vào hồ sơ của đối tác Hàn Quốc. Bóng ma về đợt thu hồi hàng loạt tàu KTX-Sancheon năm 2011 do lỗi và các sự cố kỹ thuật liên tiếp khiến Korail phải khởi kiện chính nhà sản xuất này là một yếu tố mà Bộ Xây dựng buộc phải cân nhắc kỹ lưỡng trong quá trình thẩm định chất lượng.

Ở bên kia chiến tuyến, VinSpeed của Vingroup chọn lối đi táo bạo hơn khi hợp tác cùng gã khổng lồ Siemens (Đức) để đề xuất dòng tàu Velaro Novo. Không chỉ là thương hiệu bảo chứng cho chất lượng tại châu Âu, Velaro Novo được xem là kiệt tác công nghệ khi giảm tới 30% năng lượng tiêu thụ và nhẹ hơn 15% so với thế hệ cũ. Đáng chú ý, các cuộc thử nghiệm thực tế cho thấy dòng tàu này có thể đạt vận tốc xé gió lên tới hơn 400km/h, tạo ra dư địa lớn cho việc nâng cấp tốc độ trong tương lai. Việc sở hữu nền tảng công nghệ đã được kiểm chứng tại các cường quốc đường sắt như Đức, Tây Ban Nha hay Trung Quốc giúp VinSpeed ghi điểm mạnh mẽ về tính an toàn và hiệu quả vận hành lâu dài.

Cuộc đua về đích: 10 năm hay một kỳ tích 5 năm?

Điểm nghẽn lớn nhất của mọi dự án hạ tầng tại Việt Nam luôn là tiến độ, và đây chính là nơi sự khác biệt giữa hai nhà đầu tư lộ rõ nhất. Thaco, với sự thận trọng mang tính truyền thống, đưa ra lộ trình hoàn thành trong khoảng 10 năm, dự kiến đưa đoàn tàu đầu tiên lăn bánh vào năm 2036. Đây là một mốc thời gian an toàn nhưng có phần chậm trễ so với khát vọng đột phá của nền kinh tế.

Ngược lại, VinSpeed đang tạo ra một cú sốc tích cực khi cam kết rút ngắn thời gian thi công xuống chỉ còn 5-7 năm. Bằng việc áp dụng công nghệ thi công module hóa của Đức và năng lực triển khai "thần tốc" đã thành thương hiệu, liên danh này đặt mục tiêu vận hành thương mại ngay trong giai đoạn 2031-2033. Nếu đề xuất này được Bộ Giao thông Vận tải và Chính phủ chấp thuận, Việt Nam sẽ sở hữu tuyến đường sắt tốc độ cao nhanh hơn nửa thập kỷ so với kịch bản thông thường, tạo cú hích khổng lồ cho GDP ngay đầu thập niên tới. Tuy nhiên, giới quan sát cũng đặt ra một dấu hỏi lớn về nguy cơ "quá tải" hệ thống. Hiện tại, VinSpeed đang dồn toàn lực cho tuyến đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ với mục tiêu về đích vào năm 2028. Việc cùng lúc "gánh" trên vai hai siêu dự án có độ phức tạp kỹ thuật cao nhất từ trước đến nay là một thách thức khổng lồ về dòng tiền và quản trị.

Tháng 1/2026 đang đến rất gần. Quyết định cuối cùng không chỉ nằm ở việc chọn ai, mà là chọn tương lai nào cho hệ thống giao thông quốc gia: Một sự an toàn, chắc chắn và một bước nhảy vọt về công nghệ, thời gian.