Hai thập kỷ trước, những cái tên như Sony, Hitachi, Sharp, Panasonic hay Mitsubishi Electric từng là những "tượng đài" bất khả chiến bại trong thế giới đồ điện tử. Thế nhưng, gió đã đổi chiều.

Ngày nay, những "gã khổng lồ" Nhật Bản này đang dần phải nhường sân chơi lại cho làn sóng thương hiệu Trung Quốc như TCL, Hisense, Lenovo hay Xiaomi. Không chỉ dừng lại ở chiếc tivi hay tủ lạnh, cuộc xâm lấn này đã lan sang cả "thành trì" kiên cố nhất của người Nhật: ngành công nghiệp ô tô. Những BYD, Changan hay MG đang cạnh tranh sòng phẳng, thậm chí lấn lướt Toyota và Honda.

Câu hỏi đặt ra là: Đế chế hàng Nhật đang suy tàn hay người Trung Quốc thực sự đã quá mạnh?

Chiến thuật "lấp chỗ trống" bằng giá và sự thực dụng

Điểm cốt lõi khiến hàng Nhật từng thống trị thế giới chính là chất lượng cực cao và sự tỉ mỉ. Tuy nhiên, sự hoàn hảo này đi kèm với cái giá đắt đỏ. Chính mức giá cao đã tạo ra một khoảng trống mênh mông trên thị trường.

Các doanh nghiệp Trung Quốc đã khôn ngoan tấn công vào đúng "khe cửa hẹp" này. Thay vì đua tranh sự hoàn hảo tuyệt đối, họ tạo ra những sản phẩm có chất lượng ở mức "chấp nhận được" nhưng với mức giá rẻ hơn đáng kể. Công thức của họ là tối ưu hóa chi phí đầu vào: tận dụng nhân công giá rẻ, tự chủ nguồn linh kiện và cắt giảm các tính năng thừa thãi. Chiến lược này đã hút trọn tệp khách hàng thực dụng và nhạy cảm về giá.

Đường tắt đến thành công: Từ sao chép đến dẫn đầu

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở tư duy phát triển. Người Nhật thường tự mình nghiên cứu công nghệ từ con số 0 để tạo sự độc bản, điều này tốn nhiều thời gian và chi phí. Ngược lại, người Trung Quốc chọn cách đi tắt: Sao chép, học hỏi công nghệ có sẵn rồi tùy biến.

Điển hình như Hisense, từ một đơn vị chuyên gia công (OEM), họ học lỏm quy trình, nắm bắt bí quyết công nghệ (know-how) rồi tách ra làm thương hiệu riêng. Khi đã tích lũy đủ tài chính và thị phần, họ quay ngược lại đầu tư mạnh mẽ cho R&D (nghiên cứu và phát triển) và Marketing. Từ những kẻ đi theo, họ dần chiếm lĩnh hơn 30% thị phần tivi toàn cầu và dùng tiền để phủ sóng thương hiệu qua các giải đấu thể thao lớn, xóa dần định kiến "hàng tàu".

Mặt trận ô tô: Kịch bản cũ, quy mô mới

Những gì đã xảy ra với tivi đang tái diễn khốc liệt hơn ở ngành xe hơi. Năm 2023, BYD bán ra hơn 3 triệu xe, vượt mặt Tesla ở mảng xe điện. Dù tổng doanh số vẫn thua Toyota (hãng có 90 năm lịch sử), nhưng tốc độ tăng trưởng của một hãng xe mới 21 năm tuổi như BYD là điều đáng kinh ngạc.

Sự trỗi dậy này có bàn tay can thiệp mạnh mẽ của Bắc Kinh với tham vọng bá chủ ngành xe điện:

• Trợ lực toàn diện: Từ trợ giá xe, xây trạm sạc đến kiểm soát các mỏ khoáng sản làm pin.
• Chiến thuật "Mượn gió bẻ măng": Trung Quốc mở cửa cho các ông lớn như Volkswagen, Toyota và đặc biệt là Tesla vào đặt nhà máy. Mục đích là để hoàn thiện chuỗi cung ứng nội địa và buộc các hãng xe trong nước phải "tỉnh giấc" đua tranh công nghệ.

Kết quả là hiện nay, Trung Quốc sở hữu hơn 10 thương hiệu xe điện đủ sức chinh chiến toàn cầu. Tại thị trường Thái Lan năm qua, top 10 xe điện bán chạy nhất vắng bóng hoàn toàn xe Nhật, thay vào đó là sự áp đảo của 8 thương hiệu Trung Quốc.

Lời kết

Thực tế, chất lượng hàng Nhật không hề đi xuống. Họ vẫn là chuẩn mực của sự bền bỉ. Tuy nhiên, Trung Quốc đã vươn lên quá nhanh nhờ lộ trình bài bản: Bắt đầu bằng giá rẻ -> Tích lũy tư bản -> Đầu tư công nghệ lõi.

Từ điện máy đến ô tô, Trung Quốc đang chứng minh họ không còn là "công xưởng gia công" mà là một thế lực đổi mới sáng tạo thực thụ. Nếu các thương hiệu Nhật Bản không thay đổi, viễn cảnh Toyota bị BYD soán ngôi trong tương lai gần không phải là điều viển vông.